ព្រះពុទ្ធសាសនានៅវៀតណាម(ត)

ថ្ងៃសៅរ៍ ទី5.តុលា 2019.ម៉ោង 8:01

ខ. វៀតណាម

១) សម័យទីមួយ (រំដោះឯករាជ្យ និង រួបរួមផែនដីលើកទីមួយ)

    វៀត​ណាម​ប្រកប​ដោយ​ពាក្យ​ថា​ វៀត​ ប្រែ​ថា ប្រជា​ជន​ ឬ​ជន​ជាតិ​ និង​ ណាម​ប្រែ​ថា​ ខាង​ត្បូង​ រួម​គ្នា​ នឹង ប្រែ​ថា “ជន​ជាតិ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ ឬ​ ​ក្រុង​ខាង​ត្បូង​ ឬ​អាណា​ចក្រ​ផ្នែក​ខាង​ត្បូង​” ជន​ជាតិ​នេះ​មាន​កំណើត​មក​ដូច​ម្តេច​? អ្នក​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នៅ​រក​ឃើញ​មិន​ទាន់​ច្បាស់ ខ្លះ​ថា​កើត​មក​ពី​អ្នក​ក្រុង​តុង​កឹង​ ផ្សំ​ជា​មួយ​ជន​ជាតិ​ម៉ុង​ហ្គោលី​ អំបូរ​មួយ​ដែល​ភៀស​ខ្លួន​មក​មុន​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ ខ្លះ​ថា​មក​ពី​ជន​ជាតិ​ចិន​ ដែល​ភៀស​ខ្លួន​មក​ ហើយ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ជន​ជាតិ​ថៃ​ ដែល​អាស្រ័យ​មក​ពី​ដើម​ ខ្លះ​និយាយ​ដោយ​លំអិត​ត​ទៅ​ទៀត​ថា​ ជា​អំបូរ​ផ្សំ​មក​មុន​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ ទាក់​ទង​លាយ​លំ​គ្នា​ច្រើន​ជាន់​ រវាង​ពួក​អស្រ្តូ​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​ នៃ​ជ្រោយ​សមុទ្រ​ឥណ្ឌូ​ចិន​ ជា​ពួក​ម៉ុង​ហ្គោ​ល័យ​ ដែល​ភៀស​ខ្លួន​មក​ពី​ខាង​ជើង​ គឺ​ជន​អំបូរ​ថៃ​ ឬ​វៀត​ នៃ​ជាតិ​ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ សឹង​ត​មក​ត្រូវ​ជន​ជាតិ​ចិន​លេប​បាត់​មួយ​ចំនួន​ទៀត​។​ ភស្តុ​តាង​បុរាណ​វិទ្យា​ សម័យ​មុន​ដំបូង​បង្អស់​ សំដែង​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ ជន​ជាតិ​នេះ​ មាន​វប្ប​ធម៌​​បែប​ម៉ុង​ហ្គោល​ ផ្សំ​ជា​មួយ​ឥណ្ឌូ​នេស៊ី​ ដោយ​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិ​ពល​ពី​ចិន​យ៉ាង​ជ្រាល​ជ្រៅ​, ភាសា​ជា​សំនៀង​តែ​មួយ​ ជា​មួយ​ភាសា​ថៃ​ ដូច្នោះ​ទើប​មាន​ច្រើន​រណ្តាប់​សំឡេង​ (ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ស្តែង​ដោយ​វណ្ណ​យុត្តិ)​ តែ​មាន​គ្រឹះ​មក​ពី​ភាសា​ខ្មែរ​-​មន​,​ ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​​ពី​ដើម​ គោរព​លទ្ធិ​បន់​ស្រន់​ខ្មោច​ទេព្តា អារក្ស​ ខ្មោច​អ្នក​តា ម្ចាស់​ទឹក​ម្ចាស​ដី គោរព​បូជា​វិរៈ​បុរស​របស់​ជាតិ​។​

    ពេល​អាណា​ចក្រ​វៀត​ណាម​ត្រូវ​រួប​រួម​ចូល​ជា​ដែន​ដី​របស់​ចិន​ក្នុង​ព.ស.​៤៣៣ រួច​ហើយ​ ចិន​បាន​ប្រើ​នយោ​បាយ​លេប​បញ្ចូល​ គឺ ​ព្យា​យាម​រួម​វៀត​ណាម​បញ្ចូល​ទៅ​ជា​ចិន​ខាង​ជន​ជាតិ​ ភាសា​ វប្ប​ធម៌ និង នយោ​បាយ ដោយ​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​វៀត​ណាម​ជា​មណ្ឌល​មួយ​របស់​ចិន​ ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រ​ជន​ចិន​ចូល​មក​រស់​នៅ​ រៀប​ចំ​ការ​សិក្សា​ ​និង​ របៀប​ប្រឡង​ចូល​ទទួល​តំណែង​រាជ​ការ​ របប​ចិន​ ប្រើ​ភាសា​ចិន​ជា​ភាសា​រាជ​ការ​ ធ្វើ​ឲ្យ​ភាសា​ចិន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភាសា​ជន​ជាន់​ខ្ពស់​ និង​ ភាសា​វណ្ណ​កម្ម​របស់​វៀត​ណាម​,​ វៀត​ណាម​ប្រើ​អក្សរ​ចិន​ មាន​របប​ការ​គ្រប់​គ្រង​ សាសនា​ ទស្សនៈ​ វប្ប​ធម៌​ និង​ ការ​រស់​នៅ​ស្រ​ដៀង​គ្នា​ ឬ ទទួល​ត​មក​ពី​ចិន​ សាសនា​វៀត​ណាម​ដែល​ទទួល​មក​ពី​ចិន​ គឺ ពុទ្ធ​សាសនា​ ​តៅ ​និង​ ការ​បូជា​បុព្វ​បុរស​ (លទ្ធិ​ខុង​ចឺ​ក៏​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ច្រើន​ដូច​គ្នា ​ភស្តុ​តាង​មួយ​ចំនួន​ ស​​ឲ្យ​ឃើញ​ថា​ សាសនា​ទាំង​ ៣​ដែល​ជ្រាប​ចូល​មក​អំពី​ចីន​គឺ​ ពុទ្ធ​ ខុង​ចឺ និង​ តៅ)​ ដែល​បាន​រីក​ចម្រើន​ទន្ទឹម​គ្នា​មក​ និង​ សន្សឹម​ៗ​ រួម​បញ្ចូល​គ្នា​រហូត​ដល់​ទៅ​ជា​លទ្ធិ​ផ្សំ​ផ្គុំ​ក​គ្នា​ចូល​តែ​មួយ​។

    យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​បណ្តា​សាសនា​ទាំង​អស់​នេះ​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ច្រើន​បំផុត​ ព្រោះ​សម្រប​ខ្លួន​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​បាន​ល្អ​ជាង​ ​និង​ មាន​វត្ត​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ដែល​នៅ​ជិត​ស្និត​ជា​មួយ​ប្រជា​ជន​ ជា​មជ្ឈ​ដ្ឋាន​នៃ​ប្រ​ជា​ជន​ សូម្បី​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ផ្សាយ​ចូល​មក​អំពី​ចិន​ ក៏​មែន​ពិត​ តែ​ពេល​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​ទទួល​កាន់​ហើយ​ ក្លាយ​ទៅ​ជា​ចំណែក​ជួយ​ក​សាង​ស្មារតី​ ស្រឡាញ់​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​ ទើប​ប្រាកដ​ជា​វត្ត​​ក្នុង​ជន​បទ​ ក្លាយ​ទៅ​ជា​មជ្ឈ​មណ្ឌល​ក្រោក​ឡើង​ត​វ៉ា​រដ្ឋា​បាល​ចិន​ជា​រឿយ​ៗ​ ដោយ​ហេតុ​នេះ​រដ្ឋា​ភិបាល​ចិន​ទើប​ព្យា​យាម​ចាត់​របប​គ្រប់​គ្រង​វត្ត​ និង​ ពុទ្ធ​សាសន​ស្ថាន​យ៉ាង​តឹង​រឹង​ ដោយ​តែង​តាំង​ព្រះ​សង្ឃ​ដែល​គ្រប៉​គ្រង​មាន​ឋានន្តរ​សក្តិ​តាម​របប​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​ចិន​ ​និង​ ឧបត្ថម្ភ​ទំនុក​បំរុង​ព្រម​ទាំង​អភិ​សិទ្ធិ​ផ្សេង​ៗ​ ដាក់​ខ​កំណត់​ឲ្យ​ព្រះ​សង្ឃ​បង់​ពន្ធ​ដារ​ សេវា​កម្ម​ផ្សេង​ៗ​ ដល់​រដ្ឋាភិ​បាល​ជា​ដើម​។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្តី​ ការ​គ្រប់​គ្រង​ក៏​ញ៉ាំង​ផល​បាន​តែ​ត្រឹម​សម្បក​ខាង​ក្រៅ​ ឥទ្ធិ​ពល​ឋា​នន្តរ​សក្តិ​ ថា​មាំ​មួន​ក៏​មិន​មែន​សភាព​បែប​នេះ​ មិន​មែន​តែ​ក្នុង​សម័យ​ដែល​ចិន​គ្រប់​គ្រង​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ សូម្បី​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​​ដៃ​របស់​បារាំង​គ្រប់​គ្រង​ ក៏​មាន​ដំណើរ​ស្រ​ដៀង​គ្នា​នេះ​ដែរ​។

    ការ​ដែល​ចិន​ត្រូវ​ការ​រួប​រួម​វៀត​ណាម​ចូល​ជា​ដែន​ដី​របស់​ខ្លួន​នោះ​ រមែង​មាន​ហេតុ​ផល​ទាំង​ផ្លូវ​នយោ​បាយ​ និង សេដ្ឋ​កិច្ច​ផ្សំ​គ្នា​ គឺ​ក្នុង​ផ្លូវ​នយោ​បាយ​ ដើម្បី​ការ​ពារ​មិន​ឲ្យ​មាន​អាណា​ចក្រ​ ដ៏​រីក​ចំរើន​ឡើង​មក​មាន​កម្លាំង​រឹង​ប៉ឹង​ប្រណាំង​ប្រជែង​អំណាច​ ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​អន្ត​រាយ​ដល់​ជាយ​ដែន​ខាង​ត្បូង​របស់​ខ្លួន​ ​និង​ ពេល​ខ្លះ​ត្រូវ​ការ​ឲ្យ​មាន​ប្រ​ទេស​ជា​របាំង​ រវាង​ខ្លួន​ជា​មួយ​ពួក​ ដែល​ចិន​ហៅ​ថា​ហួន​ណាំង​ (ជាតិ​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​)​ ក្នុង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ ចំណែក​ឯ​ផ្លូវ​សេដ្ឋ​កិច្ច​ ចិន​ត្រូវ​ការ​បាន​ផល​ប្រ​យោជន៍​អំពី​ការ​លក់​ដូរ​ ព្រោះ​វៀត​ណាម​ជា​មាគ៌ា​នាំ​មុខ​ ក្នុង​របប​ពាណិជ្ជ​កម្ម​រវាង​ប្រ​ទេស​របស់​ខ្លួន​ និង ប្រ​ទេស​ឥណ្ឌា​ ព្រម​ទាំង​ប្រទេស​ផ្សេង​ៗ​ រហូត​ទៅ​ដល់​ដែន​ម៉ែ​ឌី​​ទែ​រ៉ា​ណេ​ និង អា​ស្រ័យ​ផ្លូវ​ពាណិជ្ជ​កម្ម​នេះ​ឯង​ អ្នក​បន្ត​ និង​ អ្នក​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​សាសនា​ចំនួន​ច្រើន​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មក​រវាង​ប្រទេស​ចិន​ និង​ ប្រ​ទេស​ឥណ្ឌា​ ដោយ​សំចត​សំរាក​នៅ​វៀត​ណាម​ ជា​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ខ្លះ​វែង​ខ្លះ​ ធ្វើ​ឲ្យ​វៀត​ណាម​មាន​ឱកាស​ស្វា​គមន៍​ ទាំង​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ឥណ្ឌា​ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ចិន​ ​និង​ ព្រះ​ភិក្ខុ​ចិន​ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ឥណ្ឌា​ បាន​ស្តាប់​ទាំង​ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រ​ដៅ​ទាំង​ផ្នែក​មហា​យាន​ និង​ ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រ​ដៅ​ផ្នែក​ថេរ​វាទ​ផង​។

    ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ចូល​មក​កាន់​ប្រទេស​វៀត​ណាម​មុន​ដំបូង​ពេល​ណា​នោះ​ មិន​មាន​​ភស្តុ​តាង​ប្រាកដ​ តែ​កាន់​យក​តាម​រឿង​និទាន​ថា​ ផ្តើម​ប្រ​មាណ​ ព.ស. ​៧៣២ ដោយ​សន្និ​ដ្ឋាន​ថា​ លោក​មៀវ​ប៉ោ​ (Meou-Po)​ អ្នក​ធ្លាប់​កាន់​លទ្ធិ​តៅ​ ហើយ​ផ្លាស់​មក​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន​ចូល​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ជា​លើក​ដំបូង​ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​យល់​ថា​ ពី​មុន​នេះ​បាន​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​អង្គ​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​ចូល​មក​ និង​ ឆ្ការ​ផ្លូវ​ទុក​ឲ្យ​ស្រេច​ហើយ​ ដូច​ជា​ភិក្ខុ​មហា​ជីវក​ ភិក្ខុ​កល្យាណ​រុចិ​ ​និង​ ភិក្ខុ​កាំង​សេ​ហោយ​ (យល់​ថា​ជា​ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​ទាំង​ ៣​ព្រះ​អង្គ​)​ ជា​ដើម​ ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​ចូល​មក​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ក្នុង​ ព.សវ.​ ៨​ ដូច​គ្នា​ជា​មួយ​ នឹង​ លោក​មៀវ​ប៉ោ​។​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​វៀត​ណាម​រយៈ​មុន​ដំបូង​នេះ​ មិន​បាន​រីក​ចំរើន​ ឬ​ ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ដែល​ជា​សំខាន់​យ៉ាង​ណា​ទេ​ ព្រោះ​វេលា​នោះ​ ចក្រ​ពត្តិ​ចិន​ចូល​ចិត្ត​តែ​ក្នុង​ការ​ប្រកាស​ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រ​ដៅ​របស់​ខុង​ចឺ​ និង មិន​ពេញ​ចិត្ត​ដែល​ ​នឹង​ ឃើញ​នរ​ណា​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​។​

    រហូត​ត​មក​ដល់​ ព.ស.​១០៨៧​ ដល់​ ១១៤៥ មាន​ក្បួន​ការ​រួប​រួម​រដោះ​ឥស្សរ​ភាព​របស់​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​ តស៊ូ​ដើ​ម្បី​ឯក​រាជ្យ​ច្រើន​លើក​ច្រើន​គ្រា​ បរាជ័យ​ខ្លះ​រហូត​ដល់​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ តាំង​ខ្លួន​ជា​ឥស្សរ​ បាន​ក្នុង​រយ​ខ្លី​ៗ​ខ្លះ​ ទោះ​បី​នៅ​ទី​បំផុត​ ក៏​គង់​ត្រឡប់​ធ្លាក់​ក្នុង​​អំណាច​របស់​ចិន​ដូច​ដើម​ តែ​ជា​គ្រឿង​ដាស់​សតិ​ឲ្យ​ភ្ញាក់​រលឹក​ជាតិ​និយម​របស់​វៀត​ណាម​ ឲ្យ​រឹង​ប៉ឹង​ឡើង​ និង​ ក្នុង​រយ​នេះ​ឯង​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ក៏​មាន​ឱកាស​ នឹង​ ចាប់​ផ្តើម​រៀប​ខ្លួន​ឡើង​​យ៉ាង​មាំ​មួន​ អ្នក​ដែល​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​សាសនា​លើក​នេះ​ ជា​ព្រះ​ភិក្ខុ​ជន​ជាតិ​​ឥណ្ឌា​ ព្រះ​នាម​ វិនី​តរុ​ចិ​ ព្រះ​តេជ​គុណ​អង្គ​នេះ​ បាន​សិក្សា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ខាង​លេច​ ហើយ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ប្រ​ទេស​ចិន​ ត្រង់​ពេល​ដែល​ប្រ​ទេស​​ចិន​កំពុង​គាប​សង្កត់​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ទើប​ព្រះ​អង្គ​ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ នៃ​ប្រទេស​ចិន​ បាន​សិក្សា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ និកាយ​ឈាន​ ​(គឺ​និកាយ​ធ្យានៈ​ ដែល​ជប៉ុន​ហៅ​ថា​ សេន​)​ នៅ​ទី​នោះ​ ហើយ​ធ្វើ​ដំណើរ​ចូល​មក​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រ​ដៅ​របស់​និកាយ​ធៀន​ ( Thien ពាក្យ​វៀត​ណាម​ បាន​ដល់​ធ្យានៈ​ ឬ​ ឈាន​ឬ​ សែន​នោះ​ឯង​ ) ក្នុង​តុង​កឹង​ពេល​ ព.ស. ​១១២៣​ ​និង​ បាន​ទទួល​សេច​ក្តី​គោរព​ជា​សង្ឃ​រាជ​នៃ​និកាយ​ធៀន​ទី​មួយ​ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​មរណ​ភាព​ហើយ​ សិស្ស​ជាតិ​វៀត​ណាម​ នាម​ ផាប់​ហ៊ាន​ បាន​ដំណើរ​ការ​ ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពុទ្ធ​ធម៌​ស្នង​បន្ត​មក​ រហូត​ដល់​បាន​ទទួល​ការ​គោរព​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​កើន​ឡើង​ជា​លំដាប់​ អាច​ចាត់​បាន​ថា​ បាន​តាំង​គ្រឹស្ត​គង់​វង់​។ ហេតុ​ការណ៍​គ្រា​នេះ​ ហៅ​ថា​ ជា​ការ​ប្រ​តិស្ឋាន​​និកាយ​ធៀន​ ឬ​ធ្យាន​ គ្រា​ទី​មួយ​។​

    លុះ ព.ស.១១៦១ រាជ​វង្ស​ថ័ង​ឡើង​គ្រង​ផែន​ដី​ចិន​ អំណឹះ​អំពី​នោះ​ទៅ​ ៤​ឆ្នាំ​ ក៏​ចាត់​​របៀប​គ្រប់​គ្រង​ដែន​ដី​ដែល​ធ្លាប់​ជា​អាណា​ចក្រ​វៀត​ណាម​ជា​ថ្មី​ មក​ឲ្យ​រឹង​ប៉ឹង​ មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ ​និង​ ហៅ​ឈ្មោះ​ថ្មី​ថា​ ង័ន​ណ័ន​ ប្រែ​ថា​ប្រ​ទេស​ស្ងប់​ ជា​ទី​មក​​របស់​ពាក្យ​ថា​ អណ្ណាម​ ដែល​ជន​ជាតិ​បស្ចឹម​ ហៅ​វៀត​ណាម​រហូត​ដល់​ព.ស.​២៤៨៨​ រាជ​វង្ស​ថ័ង​ ចាត់​ការ​គ្រប់​គ្រង​វៀត​​ណាម​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ល្អ​ ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​សន្តិ​សុខ​ និង​ រីក​ចម្រើន​រុង​រឿង​អស់​រយៈ​កាងល​យូរ​អង្វែង​រហូត​ដល់​អស់​រាជ​វង្ស​នោះ​ក្នុង​ ព.ស.​១៤៥០​ អស់​ពេល​ប្រ​ហែល​ ​៣ សត​វត្សរ៍​ ក្រោយ​នោះ​មាន​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​បះ​បោ​ដើម្បី​ឯក​រាជ្យ​ត្រឹម​តែ​ពីរ​បី​ដង​ ហើយ​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ ត្រឹម​តែ​ម្តង​គត់​ក្នុង​ ព.ស.​១៣៣៤​ សឹង​តាំង​ខ្លួន​ជា​ឥស្សរៈ​ នៅ​មិន​បាន​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ ក៏​ត្រឡប់​ធ្លាក់​នៅ​ក្នុង​អំណាច​របស់​ចិន​ដូច​ដើម​វិញ​។

រាជ​វង្ស​ថ័ង​ ជា​ពុទ្ធ​សាស​នូ​បត្ថម្ភ​ ក៏​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា​និកាយ​សេន​នៅ​វៀត​ណាម​ ទើប​ បាន​ទទួល​ការ​ឧបត្ថម្ភ​ ទំនុក​បំរុង​បាន​យ៉ាង​ល្អ​ ហើយ​មាន​ការ​ប្រ​តិស្ឋាន​និកាយ​ធាន​ ឬ​ ធ្យាន​ជា​លើក​ទី​ពីរ​ ក្នុង​ ព.ស.​១៣៦៣​ ដោយ​ព្រះ​ភិក្ខុ​ វ៉ង៉ន​ថុង​ (Vo-Ngon-Thong) តែ​និកាយ​ធាន​ ដែល​តាំង​ឡើង​គ្រា​នេះ​ ជា​សាខា​មួយ​ទៀត​ ផ្សេង​ពី​លោក​ វិនី​រុចិ​ បាន​ប្រកាស​ទុក​ក្នុង​គ្រា​មុន​។​ ប្រទេស​វៀត​ណាម​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ មាន​ស្ថូប​ចេតិយ​ ២០​អង្គ​ មាន​វត្ត​ជា​ច្រក​ន្លែង​ ​និង​ មាន​​ព្រះ​​ភិក្ខុ​សង្ឃ​ប្រ​ហែល​ ៥០០​អង្គ​។​ ព្រះ​ថេ​រា​នុថេរៈ​ច្រើន​អង្គ​មាន​កិត្តិ​នាម​ថា​ ជា​ព្រះ​ពហូ​សូត្រ​ ហើយ​ទ្រ​ទ្រង់​វិន័យ​តឹង​រឹង​។​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាស​នា​នៅ​ពេល​ដែល​ចំរើន​រុង​រឿង​ឡើង​ដូច​នេះ​ ក៏​បាន​ជា​កម្លាំង​ស្ថាប​នា​ បណ្តាល​ឲ្យ​វប្ប​ធម៌​របស់​វៀត​ណាម​មាន​វឌ្ឈនា​ការ​ត​ទៅ​រហូត​មាន​រូប​លក្ខណ​ជា​របស់​ខ្លួន​ ក៏​ឲ្យ​កើត​ស្មារតី​ជា​តិ​និយម​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ឡើង​។

    ត​មក​ព.ស.​១៤៥០​ រាជ​វង្ស​ថ័ង​ អស់​ទៅ​ ចិន​បែប​ចេញ​ជា​ច្រើន​អាណា​ចក្រ​ និង ថម​ថយ​ចុះ​ ជន​ជាតិ​អាណាម​បាន​ឱកាស​ ទើប​ត​ស៊ូ​ដើម្បី​ឥស្សរ​ភាព​ បាន​សម្រេច​តាំង​ជា​អាណា​ចក្រ​ដៃ​កោ​វៀត​ ក្នុង​ព.ស.​១៤៨២​ មាន​អាណា​ខែត្រ​ត្រឹម​តែ​តុង​កឹង​ ​និង​ ដែន​អាណាម​ ៣​​ដែន​ដី​ (Thanh hoa, nghe an, Ha tinh គឺ​ចុះ​មក​ដល់​ភាគ​ខាង​ជើង​ខ្សែ​ស្រប​ទី​ ១៨​ ឬ លួស​ Porte d’annan ឡើង​ទៅ​បន្តិច​បន្តួច​)​។ ចំណែក​ខាង​ត្បូង​ឡើង​ទៅ​ជា​អាណា​ចក្រ​ចម្ប៉ា​ ពេល​បាន​ឥស្សរ​ភាព​ អាណា​ចក្រ​ណាម​វៀត​ ក៏ ក្តៅ​ក្រ​ហាយ ដោយ​អាស្រ័យ​ដោយ​ការ​ដណ្តើម​អំណាច​ផ្ទៃ​​ក្នុង​ប្រហែល​ ៣០​ឆ្នាំ​ទើប​ស្ងប់​។​ រយៈ​កាល​នេះ​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ ត្រូវ​បៀត​បៀន​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងូរ​ ពេល​ដល់​រាជ​វង្ស​ឌិន​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​ក្នុង​ ព.ស.​១៥១២​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ចាប់​ផ្តើម​រីក​ចម្រើន​មក​ជា​ថ្មី​ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ ស្ទើរ​តែ​គ្រប់​អង្គ​ក្នុង​រាជ​វង្ស​នេះ​ និង​ រាជ​វង្ស​ត​ៗ​ មក​ទៀត​ ៤​រាជ​វង្ស​ (ដិនហ៍​,លេ​,លៃ​,ត្រឹង​)​ មក​ដល់​ ព.ស ​១៩៥៧ សុទ្ធ​តែ​មាន​សទ្ធា​ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ទ្រង់​បាន​ទំនុក​បំរុង​ព្រះ​សង្ឃ​ និង​ កិច្ច​ការ​ព្រះ​សាសនា​យ៉ាង​ល្អ​ណាស់​ ព្រះ​សង្ឃ​ឯង​ក៏​បាន​ទទួល​ការ​គោរព​ពី​ប្រ​ជា​ជន​ជា​ច្រើន​ ព្រោះ​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ​ទ្រង់​ព្រះ​ធម៌​ ​និង​ អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទ្រង់​គុណ​វិទ្យា​។​

    ធម្មតា​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​ពេល​នោះ​ មាន​សេច​ក្តី​និយម​ដូច​ជន​ជាតិ​ចិន​ ក្នុង​ខ​ដែល​លើក​ស្ទួយ​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ កវី​ អ្នក​ចរិយា​សាស្រ្ត​ អ្នក​និតិ​សាស្ត្រ​ ហោរា​សាស្រ្ត​ និង​ ពេទ្យ​។ ពេល​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​ធ្លាក់​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​របស់​ចិន​ តាំង​តែ​សម័យ​រាជ​វង្ស​ហ័ន​ពី​ដំបូង​មក​ ក៏​ត្រូវ​រៀន​សរ​សេរ​ភាសា​ចិន​ តែ​ការ​រៀន​នោះ​ បាន​ត្រឹម​តែ​ឥស្សរ​ជន​តិច​តួច​ប៉ុណ្ណោះ​ មិន​បាន​ជ្រួត​ជ្រាប​ដល់​ប្រ​ជា​ជន​ទេ​ មាន​តែ​ព្រះ​សង្ឃ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ប្រាថ្នា​សិក្សា​ព្រះ​ធម៌​ ទើប​ចាំ​បាច់​សិក្សា​ស្រាវ​អំពី​គម្ពីរ​ភាសា​ចិន​។​ ពេល​វៀត​ណាម​បំបែក​ចេញ​ពី​ចិន​ហើយ​ ទើប​រក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បាន​ត្រឹម​តែ​ពួក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​គោរព​សាសនា​ខុង​ចឺ​ តៅ​ ចំនួន​តិច​តួច​ ហើយ​ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​សង្ឃ​ប៉ុណ្ណោះ​ ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​សង្ឃ​ ជា​បុគ្គល​មាន​តម្លៃ​ ទៅ​ណា​ក៏​បាន​ទទួល​ការ​គោ​រព​ពាស​ពេញ​ផែន​ដី​។​ ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព្រះ​ធម៌​ ក៏​ជ្រាប​ចូល​ដល់​ប្រជា​ជន​ពិសេស​ បាន​ទទួល​រាជូ​បត្ថម្ភ​ ជា​គ្រឿង​ជំរុញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ក៏​រីក​ចំរើន​ផ្សាយ​ជា​ទូ​ទៅ​ ក្លាយ​ទៅ​ជា​ជំនឿ​សំខាន់​របស់​ប្រ​ជា​ជន​ក្នុង​ពេល​មិន​យូរ​។​

    មួយ​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ ព.ស. ​១៥១១ - ១៥២២ រាជ​ការ​បាន​រៀប​ចំ​អង្គ​ការ​គ្រប់​គ្រង​គណៈ​សង្ឃ​ឡើង​ ដោយ​រួម​យក​ក្រុម​អ្នក​បួស​តៅ​ជា​មួយ​ព្រះ​សង្ឃ​ ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ចូល​ក្នុង​របប​ឋា​នន្តរ​សក្តិ​ដូច​គ្នា​ ក្នុង​គ្រា​នោះ​ ចក្រពត្តិ​វៀត​ណាម​ ទ្រង់​ស្តាប់​ដំបូន្មាន​របស់​ព្រះ​ភិក្ខុ​មួយ​រូប​ឈ្មោះ​ ង៉ឆ័ន​ហ្លូ​ ថា​ជា​ប្រាជ្ញ​ជ្រៅ​ជ្រះ​ មាន​សមត្ថ​ភាព​ជា​កវី​និពន្ធ​ និង​ ឆ្លាស​​វៃ​ក្នុង​ការ​បំពេញ​សមាធិ​បែប​និកាយ​ធៀន​ ទើប​ទ្រង​បញ្ជា​ឲ្យ​អារធ​នា​ព្រះ​អង្គ​មក​សំដែង​ធម៌​ថ្វាយ​ ពេល​ជ្រះ​ថ្លា​ ហើយ​តែង​តាំង​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​ឡើង​ជា​ប្រមុខ​នៃ​គណៈ​សង្ឃ​ ហើយ​ក្នុង​ឆ្នាំ​បន្ត​មក​បាន​តែង​តាំង​ព្រះ​ថេរៈ​អង្គ​នោះ​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​របស់​ចក្រ​ពត្តិ​។

    នៅ ​ព.ស.១៥២៥ វៀត​ណាម​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ធំ​គ្រា​ដំបូង​ជា​មួយ​អាណា​ចក្រ​ចម្ប៉ា​ និង​ បាន​ជា​ភាគី​មាន​ជ័យ​ ទំលាយ​រាជ​ធានី​ចម្ប៉ា​បាន​ តែ​ផ្នែក​ខាង​ព្រះ​សាសនា​ កិច្ច​ការ​ផ្សេង​ៗ គង់​ដំណើរ​ការ​ទៅ​តាម​ប្រ​ក្រតី​ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​រាជ​វង្ស​។ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ក៏​រីក​ចំរើន​លូត​លាស់​ឈាន​មុខ​ត​មក​ដោយ​ល្អ​ប្រ​ពៃ​។ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​អង្គ​ ទី​២​ នៃ​រាជ​វង្ស​លែ (ព.ស.១៥៤៨ - ១៥៥១) ទ្រង់​បាន​បញ្ជូន​គណៈ​ទូត​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ចិន​ សុំ​ព្រះ​ត្រៃ​បិដក​មួយ​ចប់​ ហើយ​ទ្រង់​ព្យា​យាម​ទាក់​ទាញ​ប្រជា​ជន​ឲ្យ​បែរ​មក​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ ជំនួស​លទ្ធិ​ខ្មោច​ ព្រាយ​ ទេពតា អារក្ខ​ និង​ ការ​បូជា​បុព្វ​បុរស​ តែ​ហេតុ​ការណ៍​ប្រែ​ត្រឡប់​ជា​ថា​ បើ​ទោះ​បី​ប្រ​ជា​ជន​ ព្រម​ទទួល​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ តែ​ក៏​គង់​នៅ​គោរព​ខ​បដិ​បត្តិ​តាម​លទ្ធិ​ដើម​យ៉ាង​ល្អិត​រមួត​ ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​គោរព​ពុទ្ធ​សាសនា​របស់​ប្រជា​ជន​វៀត​ណាម​ ផ្សំ​ផ្គុំ​បង្កប់​នៅ​ជា​មួយ​លទ្ធិ​បុរាណ​ទាំង​នោះ​រៀង​មក​។​

    លុះ​ដល់​ ព.ស. ​១៥៥៣​ វៀត​ណាម​ផ្លាស់​រាជ​វង្ស​ថ្មី​ អភិជន​ម្នាក់​ សឹង​ធ្លាប់​ជា​សិស្ស​របស់​ ភិក្ខុ​វាំង​​ហ័ន​ បាន​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា​ ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តោ​ ជា​ដើម​រាជ​វង្ស​លៃ​ ដ៏​យូរ​យារ​ដល់​ទៅ​ ២១៥​ឆ្នាំ​។​ រយៈ​កាល​នេះ​បាន​ទាំង​ជា​រយៈ​កាល​នាំ​ទៅ​រក​ការ​ធ្វើ​​សង្គ្រាម​ជា​មួយ​ប្រ​ទេស​ចម្ប៉ា​ ធ្វើ​ឲ្យ​បាន​ដែន​ដី​រីក​ធំ​ ​និង​ ជា​យុគ​សម័យ​ ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ចំរើន​រុង​រឿង​ដល់​ទី​បំផុត​ ជា​សាសនា​តែ​មួយ​គត់​ បាន​ទទួល​ការ​គោរព​លើក​ដំកើង​។​ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​គ្រប់​ព្រះ​អង្គ​ មាន​ព្រះ​រាជ​សទ្ធា​ក្លៀវ​ក្លា​ ក្រៅ​ពី​ទ្រង់​បាន​ព្រះ​រាជ​ទាន​​រាជូ​បត្ថម្ភ​ ដល់​កិច្ច​ការ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ដោយ​ប្រតិស្ឋាន​អគ្គ​សាស​នូ​បត្ថម្ភ ​ហើយ​ទ្រង់​នៅ​បាន​ស្និទ្ធ​ស្នាល​ជា​មួយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដោយ​ព្រះ​អង្គ​ផ្ទាល់​, ដោយ​ទ្រង់​បាន​ប្រតិ​បត្តិ​ធម៌​ បំពេញ​សមាធិ​ ​និង​ មាន​វិស្សា​សភាព​ជា​មួយ​ព្រះ​សង្ឃ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង​។​

    ក្នុង​រជ្ជ​កាល​របស់​ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តោ​អែង​ ព្រះ​អាចារ្យ​និកាយ​ធាន​ច្រើន​អង្គ​ ដូច​ជា៖ លោក​វ៉ាំង​ហ័ន​ ជា​ដើម​ បាន​ប្រកាស​ពុទ្ធ​ធម៌​ ទាំង​ផ្នែក​ខាង​បរិយត្តិ​ ​និង​ បដិ​បត្តិ​ ឲ្យ​បាន​រុង​រឿង​​ឡើង​​ជា​ច្រើន​។ ក្នុង​រជ្ជ​កាល​ត​មក​ ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តង​ (រាជ​ឱរស​ របស់​ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តោ​ ព.ស.​១៥៧១ -​១៥៨៨)​ ទ្រង់​ទំនុក​បំរុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាង​ច្រើន​ទូ​លំ​ទូលាយ​ ដូច​ជា​សព្វ​ព្រះ​រាជ​ហ​ឫទ័យ​ ឲ្យ​ក​សាង​ព្រះ​វិហារ​ ៩៥​ កន្លែង​ ហើយ​ទ្រង់​ក​សាង​ព្រះ​វិហារ​សសរ​មួយ កណ្តាល​ស្រះ​ នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធានី​ហា​ណូយ​ តាម​ព្រះ​សុបិន​និមិត្ត​ ដែល​ថា​មាន​អ្នក​នាំ​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​ទស្សនា​ឧបុល​វាំង​ របស់​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​អវ​លោកិ​តេ​ស្វារៈ​​។​ ប្រ​ជា​ជន​វៀត​ណាម​ជឿ​ថា​ ព្រះ​អង្គ​បាន​សម្រេច​ពោ​ធិ​ញាណ​ទៀត​ផង​។

    ព្រះ​មហា​ក្ស​ត្រ​អង្គ​បន្ត​មក​ គឺ​ព្រះ​បាទ​លៃ​ធន​តង​ (ព.ស.​១៥៩៧ - ១៦១៥) ប្រាកដ​ព្រះ​ នាម​ល្បី​ល្បាញ​ ក្នុង​ផ្លូវ​ព្រះ​មហា​ករុណា​ ហើយ​ទ្រង់​ដំណើរ​តាម​ព្រះ​ចរិ​យា​ វត្ត​របស់​ព្រះ​បាទ​ អសោក​មហា​រាជ​។​ ផ្នែក​ខាង​ការ​សង្រ្គោះ​ប្រ​ជា​ជន​ ដូច​ជា​ ទ្រង់​យក​ព្រះ​ទ័យ​ទុក​ដាក់​ជា​មួយ​ទុក្ខ​លំបាក​ ភាព​ក្រី​ក្រ​ និង​ អ្នក​ជាប់​ពន្ធ​នា​គារ​ ទ្រង់​បារម្ភ​អ្នក​អស់​ទាំង​នោះ​ ជា​ពិសេស​ក្នុង​រដូវ​រងា​ បញ្ជា​ឲ្យ​ចែក​អាហារ​ ​និង​ សំពត់​ ស្បៃ​ ខោ​អាវ​ ដល់​ជន​ក្រ​ក្រី​ ​និង​ ព្រះ​រាជ​ទាន​អភ័យ​ទោស​ដល់​អ្នក​ទោស​ជា​ញឹក​ញាប់​។​

    មាន​ហេតុ​ការណ៍​ពិសេស​ម្យ៉ាង​ទៀត​មុន​ព្រះ​អង្គ​សោយ​ទិវង្គត​ ៣​ឆ្នាំ គឺ​ក្នុង​ព.ស. ​១៦១២​ ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តង​ ទ្រង់​បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ឈ្នះ​ចម្ប៉ា​ ទ្រង់​ត្រឡប់​មក​ ហើយ​ ទ្រង់​ចែក​ចាយ​ឈ្លើយ​សង្រ្គាម​ឲ្យ​បាន​ទាសា​ទាសី​ដល់​អភិ​ជន​ក្នុង​រាជ​សំណាក់​។ ​អភិ​ជន​ដែល​បាន​ទទួល​ឈ្លើយ​សង្រ្គាម​ទៅ​នោះ​ ម្នាក់​ជា​ភិក្ខុ​។​ ថ្ងៃ​មួយ​នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចេញ​ទៅ​បំពេញ​ភារ​កិច្ច​ ត្រឡប់​មក​ ក៏​ប្លែក​ក្នុង​ចិត្ត​ បាន​ឃើញ​ថា​មាន​អ្នក​សរ​សេរ​​កំណែ​សេច​ក្តី​ក្នុង​គម្ពីរ​ផ្សេង​​ៗ របស់​លោក​ នៅ​ពេល​សាក​សួរ​ដឹង​ថា​ ជា​ទ​ង្វើ​​របស់​ទាសា​ម្នាក់​ ដែល​បាន​ព្រះ​រាជ​ទាន​មក​។ ព្រះ​បាទ​លៃ​ថៃ​តង​ ទ្រង់​ជ្រាប​ដំណឹង​នោះ​ បញ្ជា​ឲ្យ​ហៅ​ទាសា​នោះ​ទៅ​សាក​សួរ​សេច​ក្តី​ផ្សេង​ៗ ប្រាកដ​ថា​ ទាស​នោះ​តប​បញ្ហា​រៀប​រយ​សម្បូណ៌​ជា​ទី​អស្ចារ្យ​ នៅ​ទី​បំផុត​បាន​សេច​ក្តី​ថា ទាស​នោះ​ ជា​ព្រះ​អាចារ្យ​ជន​ជា​តិចិន​ នាម​ ថៅ​ដឿង​ ត្រូវ​ចាប់​មក​ក្នុង​​ខ​ណៈ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ចេញ​ចារិក​ប្រកាស​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព្រះ​ធម៌​នៅ​ប្រ​ទេស​ចម្ប៉ា​ ទើប​ទ្រង់​សូម​ឲ្យ​ទទួល​ព្រះ​អង្គ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​គណៈ​សង្ឃ​វៀត​ណាម​ ហើយ​ទ្រង់​អនុញ្ញាត​ ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​សំដែង​ធម៌​ទេសនា​បាន​។​ ព្រះ​អង្គ​មាន​សិស្ស​ចំនួន​ច្រើន​ ហើយ​ប្រតិស្ឋា​និកាយ​ធៀន​ថ្មី​មួយ​ទៀត​ជា​លើក​ ទី៣​។​ ព្រះ​បាទ​លៃ​ធន់​តង​ ក៏​ទ្រង់​ជា​សិស្ស​របស់​ព្រះ​អង្គ​ផង​ ហើយ​ជឿ​ថា​ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​សម្រេច​ពោធិ​ញាណ​។​ និកាយ​ថៅ​ដឿង​ (Thao Duong) នេះ​ នៅ​មាន​សេស​សល់​នៅ​ឡើយ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​ជា​និកាយ​តូច​តាច​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​។​

    ក្រោយ​រជ្ជ​កាល​ព្រះ​បាទ​លៃ​ធន់​តង​ហើយ​ រាជ​ការ​ចាប់​ផ្តើម​ឲ្យ​មាន​ការ​ប្រឡង​ជ្រើស​រើស​ មនុស្ស​ចូល​ធ្វើ​ការ​ជា​មន្ត្រី​រាជ​ការ​ ធ្វើ​ឲ្យ​លទ្ធិ​ខុង​ចឺ​ ចូល​មក​មាន​តួ​នា​ទី​ច្រើន​ក្នុង​ចំណោម​បញ្ញា​ជន​របស់​ប្រទេស​ តែ​មិន​ទាន់​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ ដោយ​ប្រកា​រ​ណា​មួយ​ឡើយ​។​ ចក្រ​ពត្តិ​​៣ ព្រះ​អង្គ​ចុង​ក្រោយ​របស់​រាជ​វង្ស​លៃ​ ទ្រង់​ពេញ​ព្រះ​ទ័យ​ក្នុង​ការ​បំពេញ​សមាធិ​ បែប​និកាយ​ធៀន​ណាស់​។​ ព្រះ​អង្គ​ចុង​ក្រោយ​ ដល់​ថ្នាក់​លះ​បង់​រាជ​សម្បត្តិ​ឲ្យ​ព្រះ​រាជ​ធីតា​ ហើយ​ស្តេច​ទ្រង់​ចេញ​សាង​ព្រះ​ផ្នួស​ ព្រះ​រាជ​ធីតា​ទ្រង់​ថ្វាយ​រាជ​អំណាច​នោះ​ដល់​ ត្រឹង​ខាញ់​ ជា​ព្រះ​ស្វាមី​ ទើប​ផ្លាស់​ប្តូរ​ផែន​ដី​ពី​រាជ​វង្ស​លៃ​ ទៅ​ជា​រាជ​វង្ស​ត្រឹង​នោះ​។ ក្នុង​សម័យ​នៃ​រាជ​វង្ស​នេះ​ ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​អន់​ថយ​ចុះ​ ហើយ​លទ្ធិ​ខុង​ចឺ​ រីក​ចំរើន​ខ្លាំង​ឡើង​ តែ​ចំពោះ​អង្គ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ នៅ​តែ​មាន​ព្រះ​រាជ​សទ្ធា​ ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្លា​។​ ព្រះ​បាទ​ត្រឹង​ខាញ់​ ក្រៅ​ពី​ទ្រង់​ឧបត្ថម្ភ​ទំនុក​បំរុង​ខាង​ផ្លូវ​វត្ថុ​យ៉ាង​ច្រើន​ហើយ​ ទ្រង់​នៅ​បាន​និពន្ធ​សាសន​បករណ៍ ​២​រឿង​ ស្តី​ពី​ការ​បំពេញ​សមាធិ​ ១​រឿង​ និង​ ស្តី​ពី​គោល​ធម៌​ទូ​ទៅ ១​រឿង​។​ ចំណែក​ព្រះ​រាជ​នត្តា​របស់​ព្រះ​អង្គ​ ពេល​គ្រង​រាជ្យ​ ១៥​ឆ្នាំ​​ហើយ​ ក៏​​បាន​លះ​រាជ្យ​សម្បត្តិ​ចេញ​សាង​ព្រះ​ផ្នួស​នៅ​វត្ត​មួយ​លើ​ភ្នំ​ ទ្រង់​បំពេញ​សមាធិ​ និង​ បង្ហាត់​បង្រៀន​កូន​សិស្ស​ចំនួន​ច្រើន​ជា​ជន​ជាតិ​វៀត​ណាម​ខាង​ជើង​ ចាត់​ថា​ព្រះ​អង្គ​ជា​បឋម​សង្ឃ​រាជ​ នៃ​និកាយ​ត្រឹក​ឡឹម​ (និកាយ​ព្រៃ​ឫស្សី​ ឬ​និកាយ​វេ​ឡុវន​)​។ ដូច​ដែល​បាន​មក​ដល់​ការ​អស់​ទៅ​នៃ​រាជ​វង្ស​ត្រឹង​នេះ​ ឃើញ​ថា​ ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ រីក​ចំរើន​រុង​រឿង​ គឺ​និកាយ​ធៀន​ឬ​ធ្យាន​។​ ការ​ដែល​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ច្រើន​ព្រះ​អង្គ​បាន​ទ្រង់​ព្រះ​ផ្នួស​ ក៏​សម្តែង​ដល់​សេច​ក្តី​និយម​ក្នុង​ការ​សាង​ផ្នួស​ ដែល​បាន​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាស​ពេញ​ដល់​ថ្នាក់​ឥស្សរ​ជន​ ព្រះ​រាជ​វង្ស​ ក្រៅ​ពី​នោះ​ នៅ​ប្រាកដ​ថា​មាន​វត្ត​ប្រចាំ​គ្រប់​ភូមិ​ជន​ បង្ហាញ​ពី​ការ​គោរព​ ដែល​រីក​សាយ​ភាយ​ទូ​ទៅ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រ​ជា​រាស្រ្ត​។

តទៅលេខ 19