ការបន្ដពូជពង្សកូនចៅខ្មែរ..
ថ្ងៃសៅរ៍ ទី7.មករា 2023.ម៉ោង 9:37


អានភាសាអាល្លឺម៉ង់

ក្រោយ​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​រាជវង្ស​ខ្មែរ ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ធំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាប់​ជាឆ្លើយសឹក យកទៅធ្វើជាទាសករ ដី​កសិកម្មជា​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​បោះបង់ចោល ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្រ្ត​សិប្បនិម្មិតត្រូវបោះបង់ចោលហើយ​ ហើយខូចដី​អស់​ទាំង​ស្រុង ​លែង​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​សំរាប់ ​ធ្វើការដាំដុះ កសិកម្ម ​ស្រែចំការ​បាន​ទៀត​ហើយ។ កសិករបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភាគខាងត្បូង គ្រួសារ​នីមួយៗ​ បានស្វែងរក​​ទីដីកន្លែង​ផ្សេងៗទៀត ​ដើម្បី​ធ្វើការកសិកម្ម ដាំដុះ ចំការស្រែរបស់ខ្លួនជាថ្មីវិញ នៅពេលដែលដីអស់សារធាតុចិញ្ចឹម ពួកគេបានបន្តរកទៅកន្លែងផ្សេងៗទៀតជារឿយៗទៅ។ ខ្មែរម្នាក់ៗ ខិតខំស្វែរកទីតាំង ធ្វើការរកស៊ី ប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ដោយខ្លួនពឹងខ្លួនអែង ហើយដោយសារខ្មែរមានឆន្ទៈខ្លាំង និង មានចរិតល្អ ពួកគេបានរួចផុតពីវិបត្តិពីសតវត្សទី ១៥ ដល់សតវត្សទី ១៩ ពួកគេបានប្រមូលផ្ដុំគ្នារល់នៅក្នុងភូមិចកសិកម្មតូចៗ ដោយសង់សង់ផ្ទះជាទីលំនៅតូចៗរបស់ពួកគេ។
បន្ទាប់ពីប្រទេសកម្ពុជាបានក្លាយជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ នៅក្នុងសតវត្សរបស់យើង ហើយត្រូវបានកាន់កាប់រួមគ្នាក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ប្រជាជនមានមាតុភូមិរបស់ខ្លួនម្តងទៀតឡើងវិញ តែទោះជាយ៉ាងហើយក៏ដោយ កូនចៅខ្មែរមួយភាគធំដែលរស់នៅជុំវិញវាលទំនាបទន្លេសាប(ខាងលិច និង ភាគខាងជើង) បានរស់នៅលើទឹកដីនៃអាណាខេត្ដខ្មែរ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមអស់រយពេលបីរយឆ្នាំមកហើយ ពួកគេនៅតែរក្សាទំនៀមទំលាប់ និង និយាយភាសារខ្មែររបស់ពួកគេ ប៉ុន្ដែភាគច្រើនគេមានអារម្មណ៍ជាសៀម យើងក៏ដឹងគ្រប់គ្នាហើយថា រហូតដល់ឆ្នាំ 1902 មួយភាគបីនៃប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសៀម ហើយការលាយបញ្ចូលគ្នារបស់ខ្មែរ-សៀម កំពុងកើនឡើងគួរអោយកត់សំគាល់។ យើង​ក៏រក​ឃើញ​ខ្មែរ មិន​ត្រឹម​តែ​នៅ​កម្ពុជាទេ មានប្រជាជនខ្មែរជាច្រើនរស់នៅ​ប្រទេសសៀម ​ប្រទេស​លាវ និង ​អណ្ណាម​ដែរផងដែរ។

នៅពេលដែលត្រីត្រូវបានលក់ តុត្រូវលាងសម្អាត ហើយសូម្បីតែទឹកតិចតួចក៏ដោយ ការងូតទឹកសម្រាប់កុមារគឺអស្ចារ្យណាស់។ Wenn die Fische verkauft sind, wird der Tisch gewaschen, und wenn auch wenig Wasser übrig bleibt, eine Dusche für das Kind ist herrlich.

ខ្មែរដើម ប្រភេទ​មន​-​ខ្មែរ ​​ត្រូវ​បានរស់នៅ​លាយឡំក្នុងអាណាចក្រខ្មែរអស់​ជា​ច្រើន​សតវត្ស​មក​ហើយ លក្ខណរូបរាងរបស់ពួកមនបុរាណ​នេះ​ មាន​ថ្ងាស​ខ្ពស់​ទូលាយ ភ្នែក​ភ្លឺ​ថ្លា ថ្ពាល់​ថ្គាមខ្លា រន្ធ​ច្រមុះ​ទូលាយ និង​មាត់​ធំ ពួកគេភាពស្រដៀងគ្នា របស់ពួកគេទៅ នឹង ជនជាតិទីបេ គឺមានភាពទាក់ទាញ ពណ៌ស្បែក មានពណ៌លឿងជាង និងមានសម្លេងសំរិទ្ធ (ផ្អែមពីរោះ) ជាលក្ខណៈដែលគួរអោយចូលចិត្ត ពួកគេមានចរិតរួសរាយរាក់ទាក់ និង បើកចំហ ស្មារតីស្វាហាប់ និងរីករាយក្នុងជីវិត។ .

ប្រភេទទី២ មួយទៀត គឺប្រភេទ ឥណ្ឌូ-ខ្មែរ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងអស់ សូម្បីតែស្តេច ក៏មកពីប្រទេសឥណ្ឌាដែរ ពួក​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​បាន​សាង ​និង ​ថែ​រក្សា​ប្រាសាទ​ដ៏​អស្ចារ្យ រូបរាងរបស់ពួកគេអាចមើលឃើញនៅលើរូបចម្លាក់ជាច្រើន ពួកគេមានថ្ងាសខ្ពស់ ច្រមុះកោងបន្តិច ភ្នែករាងរាងខ្សែធ្នូ ផ្នត់​ស្បែក​រាង​អឌ្ឍចន្ទ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​ក្នុង ប្រលង់គ្រាប់ខ្មៅ ខាងក្រោមក៏ដូចខាងលើ បោងដូចកូនភ្នំ ( les yeux en amande ) និងមាត់រាងស្អាត ពណ៌​ស្បែក​របស់​ពួក​គេ​គឺ ​ពី​មធ្យម​ទៅ​ងងឹត​ប្រផេះ​ត្នោត ជាពូជមនុស្សនេះមានដើមកំណើតនៅអង្គរ ខ្មែរអង្គរ។

នៅ​តំបន់​ជុំវិញ​អង្គរ ​មាន​ភូមិ​ជាមួយមាន​ជនជាតិ ​អណ្ណាម និង​ ជនជាតិ​ចិន រស់នៅទីនោះ ពួកគេប្រកបរបររកស៊ី លក់ដូរធ្វើជំនួញទឹញលក់គ្រប់បែបយ៉ាង ក្នុងការមករស់នៅទីនេះ ជាង​ហុកសិប​ផ្លាយឆ្នាំ​ ពួកគេខ្លះបានរៀបការជាមួយស្ដ្រី រឺ បុរសខ្មែរម្ចាស់ស្រុក ដែល​បាន​រួម​ចំណែក​បំភ្លឺ​ពណ៌​ស្បែក​របស់​កូន​ចៅ​ខ្មែរអោយសម្បុរភ្លឺថ្លាជាងខ្មែរដើម ដូច្នេះវាមិនមែនជារឿងគួរអោយភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ ប្រសិនបើអ្នកស្រាវជ្រាវ នៃ ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប មានទស្សនផ្ទាល់ខ្លួនរដោយលែកៗ ថាមួយណាប្រភេទខ្មែរសុទ្ធនោះ មិនអាចកំណត់បានឡើយ។

បុព្វបុរស​ខ្មែរ​មាន​ដើម​កំណើត​មក​ពី​ភ្នំ​ហិមាឡាយា តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ហើយ​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​នៅ​តាមមាត់បឹង​ទន្លេខាងក្រោម។

ប្រជាជនដែលមានដើមកំណើតដូចគ្នា (សុទ្ធតែមួយ) ត្រូវបានគេនិយាយថា មើលតាមផែនទីត្រូវស្ថិតនៅក្និងប្រទេសភូមា ពួក​គេ​ក៏​មក​ពី​ខាង​ជើង​ដែរ ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​មិន​បាន​តាម​ទន្លេ​មេគង្គ​ទេ គឺ​ជា​ទន្លេ Irawaddy ហើយក្រោយ​មក​ទៀតឆ្លងមក Salwin ទៅ​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​រដ្ឋ Shan ។

ក៏មានភាពស្រដៀងគ្នានៅស្រុកយើង នៅស្វីសនេះដែរ : គឺស៊ុយអែត--ស្វីស ជនជាតិទាំងពីរមានដើមកំណើតដូចគ្នា ប្រភេទស្រដៀងគ្នា រឿងព្រេងស្រដៀងគ្នា អត្ដសញ្ញាណជាតិស្រដៀងគ្នា។ សាមសិបប្រាំឆ្នាំមុនខ្ញុំបានសិក្សាយល់ដឹងផែនទីនៅក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ រូបរាង​និង​ចរិត​របស់​ពួក​គេ​គឺ​ស្រដៀង​នឹង​ខ្មែរ​ណាស់ គ្រាន់​តែ​ពួក​គេ​មិន​សូវ​ស្រស់ស្រាយរាក់ទាក់ តែសិប្បកម្មធ្វើដោយ គឺអស្ចារ្យណាស់ ពួកគេ​ស្រឡាញ់​សិល្បស្រដៀង​ដូច​ខ្មែរ​ដែរ ភាផ្ទុយគ្នានោះ គឺបុរសសិប្បមាននពាក់សក់វែង ហើយក្រង ចងកន្ទុយស្វាយទៅក្រោយ ប៉ុន្តែ​នៅ​លើ​ចម្លាក់​នៅ​អង្គរ​នៅ​ពេល​នោះ បុរសខ្មែរ​ក៏ចងសក់ដូចនេះ​ដែរ បុរស នៃ ពូជ​សាសន៍​ទាំងពីរ​មាន​សក់​ខ្មៅ​រលោង និង ត្រសុំត្រសាយវែង ដូចសក់​ស្ត្រី​ដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សព្វថ្ងៃនេះ ស្ត្រីខ្មែរ ដូចជាជនជាតិសៀម ស្ត្រីឡាវ និងកម្ពុជា សុទ្ធតែមានសក់បែបទឹករលក រឺ អង្កាញ់យ៉ាងស្រស់ស្អាត។ ទោះជាជនជាតិទាំងនេះ មានសក់យ៉ាងស្រស់ស្អាតហើយក៏ដោយ ក៏គេឃើញថា នៅប្រទេសកម្ពុជា នៅតែមានការនាំ ម៉ាស៊ីនមូរសក់ រឺ ម៉ាស៊ីនអ៊ុតសក់ និង ចំហុយសក់ ជាច្រើនសំបើមណាស់ដែរ។
រហូតដល់ភូមិភ្នំដាច់ស្រយាលឆ្ងាយៗ ពីទីក្រុងក៏ដោយ គេនៅតែឃើញប្រដាប់ប្រដារ ម៉ាស៊ីនធ្វើសក់ទាំងនេះ មាននៅពាសពេញគ្រប់ទិសទី ហើយប្រហែលពី ជាង ៤០ផ្លាយឆ្នាំមុន ខ្ញុំបានឃើញសម្រស់សក់ត្រង់របស់ស្ដ្រីខ្លះៗនៅភូមិដែរ ខ្ញុំក៏មិនដឹងថាស្ត្រី នៃ ប្រជាជនទាំងនេះមានសក់ត្រង់ពីកំណើត រឺ យ៉ាងណាទេ។ រហូតមកដល់នៅ​ពេល​នេះ ​នៅ​តែ​មាន​ទំនៀម​ទម្លាប់របស់​មនុស្ស​ស្រីលែងដងខ្លូនទទេដោយសេរី ​មិន​ពាក់​អាវ ដូច ​នៅ​កោះ​បាលីដែរ។ ប៉ុន្ដែនៅចុង ៣០ឆ្នាំក្រោយនេះ ការស្លៀកពាក់ ដោយមិនមានបិទបាំងដងខ្លួនខាងលើនេះ បានបាតត់បង់នៅក្នុងគ្រប់ប្រទេសអស់ទៅហើយ។
មនុស្សស្រីស្អាតតាំងពីក្មេង ហើយពួកគេនៅតែក្មេងពេលដែលគេមិនទាន់រៀបការ ហើយក្រៅពីបង្កើតកូន មានការងារជាច្រើនដែលត្រូវធ្វើ ដែលបុរសៗតែងទុកអោយពួកនាងធ្វើជាច្រើន សំរស់សម្ជស្សនាងក៏បានត់បង់ ជាមួយនឹង កិច្ចការងារផង និង កាលវេលាចាស់ទ្រុឌទ្រោមផងដែរ ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែរីករាយ មើលថែរក្សាបុត្រធីតា ផ្ទះសម្បែង ផ្ដល់សេចក្ដីអោយគ្រួសារបានយ៉ាងល្អទៀតផង។ ពួកគេ​អោយតម្លៃ​ថ្នាំជក់​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​កុមារី និង ​ស្ត្រី​ជាច្រើនតែងតែ​ជក់ថ្នាំជក់ រឺ ចុកថ្នាំ រឺ គឺការ ស៊ីស្លាម្លូ ​គឺ​នៅ​តែ​មាន​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ​ធ្មេញរបស់គេមាន​ពណ៌​ក្រហម​ត្នោត​មិន​បាន​កែ​លម្អ​ រឺ ដុសសំអាតធ្មេញសោះឡើយ។ កូនចៅខ្មែរជាកសិករដូចកាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន ពួកគេធ្វើការកសិកម្ម ដាំស្រូវ ឃ្វាលគោ ឃ្លាលក្របី ចញ្ចឹមជ្រូក មាន់ ទា ប្រកបរបរអាជីវកម្មយ៉ាងសប្បាយរីករាយរបស់គេ។ កន្លែងដែលមានទឹកជំនន់ធម្មជាតិ ពួកគេត្រូវបានដោះស្រាយបានភ្លាមៗ រប ស់របរទាំងអស់របស់ពួកគេត្រូវបានដឹក នៅកាន់ទីទទួលខ្ពស់ផុតពីទឹកលិច។ .

មនុស្សទាំងនេះនៅតែស្រលាញ់សិល្បសិប្បកម្ម និងផលិតស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យជាប្រាក់ រឺ មាស និង វាយនភ័ណ្ឌផ្សេងៗ ពិតហើយ ពួកគេ​ក៏​ជា​អ្នកសិល្ប​ពិត​ៗ ព្រោះនៅពេលដែលយើង និយាយអំពីគ្រឿងប្រដាប់ប្រដារអស់ទាំងនេះគេដឹង និង យល់ភ្លាមៗតែម្ដង រ៉ែ​ត្បូង​ជាច្រើន​ប្រភេទ​ក៏​កំពុង​ដំណើរការ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដែរ ត្បូងពេជ្រ ត្បូងកណ្តៀង ហ្សីខុន (Zirkonត្បូម្យ៉ាងដុះចេញពីថ្ម) និង នេហ្វហ្វីត (Nephrite ទំនងដូចហ្គិក ថ្មអាចម៍ផ្កា ប៉ុន្ដែជាងថ្មអាចម៍ផ្កាយ) ត្រូវបានរកឃើញ និងកែច្នៃតាំងពីដើមរាជវង្សខ្មែរ ហើយសិល្បៈនៃការកាត់ថ្មបានបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ជាអកុសល មិនយូរមិនឆាប់ អុស្សាហកម្ម នឹង រកឃើញផ្លូវនៅទីនេះ ហើយបន្ទាប់មកធ្វើអោយបាត់បង់ទំនៀមទម្លាប់ចាស់នៃសិប្បកម្មដោយដៃ។ .

ប្រជាជនខ្មែរនៅតែ​បន្ត​កាន់​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ សាសនាផ្សេងទៀតក៏មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែរ ប៉ុន្ដែមានតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ សាសនាគ្រឹស្តត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងខ្លាំង តាមរយបេសកកម្មបរិស័ទ្ធគ្រឹស្ដ តែក៏នៅតែមានប្រជាជនខ្មែរជឿប្រតិបត្ដតាមតិចតួចមំផុត នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ មានប្រជាជន​ខ្មែរ​ ប្រហែលដល់រាប់​ពាន់​នាក់ដែរ ដែល​ជឿ​គោរពសាសនា​​គ្រិស្ត ប៉ុន្តែ​វត្ត​អារាម ​ពុទ្ធសាសនា​កំពុង​ត្រូវ​បាន​គេ​សាងសង់​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេសកម្ពុជា។ ចីវពណ៌ទឹកក្រូច និងពណ៌លឿងរបស់ព្រះសង្ឃ មានភាពស្រស់បំព្រងណាស់ ហើយជារឿយៗ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃនិមន្ដតាមដងផ្លូវ រឺ ទីក្រុង និងភូមិនានា គេអាចមើលឃើញព្រះអង្កលេចធ្លោជាងអ្វីៗទាំងអស់តែម្ដង។ វានៅតែជាកាតព្វកិច្ចរបស់ជនជាតិខ្មែរគ្រប់រូប ក្នុងការទំនុបបំរុងអាហារចិញ្ចឹមជីវិត ក្នុងរយពេលព្រះសង្ឃចាំវស្សាបីខែ ក្នុងវត្តនីមួយៗ ក្នុងពេលនេះ ព្រះសង្ឃទទួលបានការសិក្សារៀនសូត្រ ពីគ្រូដែលបង្រៀនព្រះអង្គ អោយចេះអាន ចេះសរសេរ រៀនធម៌វិន័យ តាមពាក្យបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយក៏រៀនពីចំណេះចេះដឹងទូទៅដែរ ដូចសាងសង់ រៀនឆ្លាក់រូបផ្សេងៗជាដើមដែរ។ .

«​នៅ តែ មាន សត្វ ដំរី មួយ ចំនួន នៅ ក្នុង អង្គរ សព្វ ថ្ងៃ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរបុរាណ ​មាន​ដំរី​ធ្វើ​ការ ​និង ​ដំរី​ចម្បាំង ​ពីរ​បី​ពាន់​ក្បាល»។ .

ប្រទេសកម្ពុជាសព្វថ្ងៃគឺជារដ្ឋឯករាជ្យ អាណាព្យាបាលបារាំងត្រូវបានលុបចោល ហើយមានប្រមុខរដ្ឋជាអ្នកដឹកនាំ នាវាដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ឆ្លងកាត់រលកខ្ពស់ ដែលបណ្តាលមកពីខ្យល់បក់បោក កុម្មុយនិស្ត និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ សម្ដេច​នរោត្តម សីហនុ កាន់​តំណែង​ដែល​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ដឹកនាំនាវាកម្ពុជានេះ ព្រះបរមរាជវាំង​ទ្រង់​គង់​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ រាជធានី​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ កូន​ចៅ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​ក៏​រស់​នៅ​ទី​នេះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​រូបភាព​នៅ​តាម​ដង​ផ្លូវ​ បង្ហាញ​ពី​ចំរុះគ្រប់​ពូជ​សាសន៍​មក​ពី​អាស៊ី​បូព៌ា ជា​ពិសេស​អាណ្ណាម តុងចិន ឡាវ ហើយដោយចំពោះ ចិនមានលើសលុបច្រើនជាងជាតិសាសន៏ផ្សេងៗទាំងអស់ សូម្បី​តែ​សម័យ​នេះ​យើង​ក៏នៅតែបញ្ជាក់បង្ហាញ​មានជនជាតិ​ខ្មែរ​ ដែល​នៅតែពាក់​ពុក​ចង្កា​តាម​ទំនៀម​ទម្លាប់​ចាស់ ពុក​ចង្ការ​ដូច​យើង​ឃើញ​មាន​នៅ​លើ​រូប​អាទិទេពជាដើម សូម្បីតែស្តេចក្នុងសម័យខ្មែរបូរាណ ក៏មានពាក់ម៉ូដពុកមាត់នេះដែរ ហើយពុកមាត់ក៏មិនមែនជារឿងចំលែកដែរនៅលើចំលាក់ខ្មែរ។

បើ​អ្នក​ចង់​ស្គាល់​ប្រភេទ​ខ្មែរអោយបានពិតប្រាកដ អ្នកអា​ចទៅមើល ហើយសំគាត់​ពីប្រភេទ​ដូចៗគ្នា​ រវាងខ្មែរច្រើននាក់ ដែលរស់​នៅ​តាមជនបទ ​តាម​ភូមិឆ្ងាយៗពីទីក្រុងនានា ព្រោះនៅតាមជនបទ មិនទាន់មានការលាយឡំប្រជាជនខ្មែរ នឹង ជាតិសាសន៍ផ្សែងៗទេ អីចឹងហើយ ជនជាតិខ្មែរពិតប្រាកដ នៅតែត្រូវបានគេរកឃើញនៅទីនេះ ជាប្រជាជនដែលមានទឹកមុខជាគំរូយ៉ាងរឹងមាំ ជាមួយ នឹង អាកប្បកិរិយារីករាយ និង មានសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏អស្ចារ្យ ចំពោះវាលស្រែ ចំការ របស់ពួកគេ។ ប្រជា​ពលរដ្ឋ ​ភ្ជួរ​ស្រែ​ជាមួយ គោ ​ក្របី ​សំរាប់ការដាំដុះរបស់គេ នៅរដូវភ្លៀង គេរង់ចាំរហូតមានភ្លៀងធ្លាក់ មានទឹកពេញស្រែ ទើបគេនាំគ្នា សាបព្រោះដកស្ទូង ស្រូវរបស់ពួកគេ។ មនុស្សខ្មែរ ជាមនុស្ស​ដែល​សប្បាយ​ចិត្ត​ជាមួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ខ្លួនណាស់ ក្រោយរៀបការហើហ គេតែង​ទន្ទឹង​រង់ចាំ​កូន​គ្រប់​រូប​ ដែល​ព្រះ​ប្រទាន​ដល់​ពួកគេ ហើយ​ពេល​ខ្ញុំ​សួរ​យ៉ាងម៉េចបានជាអីចឹង​៖ «​គេ​ឆ្លើយ​ដោយ​មោទនភាព​ថា​៖ ​យើង​ជា​ខ្មែរ​!»។ .

ពូជសាសន៍ខ្មែរបីប្រភេទនៅកម្ពុជា៖

ប្រភេទឥណ្ឌូ-ខ្មែរ មុខច្រើនដូចរូបព្រះពុទ្ធ ស្ត្រី​ជនបទ​, រីក​រាយ​ និង ឧស្សាហ៍​ព្យា​យាម​ មន-ខ្មែរ ឆ្លាត​វៃ​ និង អាច​ទុក​ចិត្ត​បាន​