២ - អំពីអំបូរខ្មែរ-មន
ថ្ងៃសៅរ៍ ទី9.វិច្ឆកា 2013.ម៉ោង 6:53

  កាល​ពី​ដើម​អំបូរ​ខ្មែរ​-​មន នេះ​គេយល់​ថា គ្រាន់​តែ​ជា​អំបូរ​ភាសា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​។ យ៉ាង​ណា​មិញ ភាសា​វិទូ​មួយ​​ក្រុម​មាន​ជា​អាទិ លោក​​ James R.Lagan បាន​រក​ឃើញ​នូវ​អត្ដិ​ភាព​នៃ​អំបូរ​ភាសា​នេះ​មុន​គេ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៥៦ ប៉ុន្ដែ​កាល​ណោះ គេ​និយម​​ហៅ​​អំបូរ​​នេះ​ហៅថា​ «មន- អាណ្ណាម» ឬ​មន​-​ខ្មែរ =​អាណ្ណាម​​។ ក្រោយ​ទៀត ​ដោយ​សិក្សា​ទៅ​ឃើញ​ថា ភាសា​អាណ្ណាម មាន​លក្ខណ​ខុស​ប្លែក​​ពី​​អំបូរ​​ភាសា​​មន = ខ្មែរ​ ទើប​ភាសា​វិទូ​ខ្លះ​បាន​​ដក​​ភាសា​​នេះ​ចេញ ហើយ​យក​ទៅ​បញ្ចូល​ក្នុង​ក្រុម​ភាសា​ថៃ​វិញ​។ នេះ​ជា​ទស្សនៈ​របស់​លោក Henri Maspéro ដែល​​ លោក​បាន​លាត​ត្រ​ដាង​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់​ក្នុង​អត្ថ​បទ​សិក្សា​មួយ​មាន​ចំណង​ជើង​ថា «Etude Sur La phonétique historique de la langue annamite...les initiales.» ។

  ចំពោះភាសាវិទូជាតិអាល្លឺមង់ P.W. Schmidt អំបូរ មន-ខ្មែរ មិនគ្រាន់តែជាអំបូរភាសាទេ តែជាអំបូរជាតិសា ស្ដ្រផង​ដែរ​។ ក្នុង​សៀវ​ភៅ «Les peuple mon-Khmer» បោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៩០៨ នៅហាណូយ លោក បានបង្ហាញនូវលក្ខណៈ​រូប​រាង​កាយ​របស់​ជន​ជាតិ​ទាំង​នោះ​ដែល​មាន​ដូច​ត​ទៅ៖​

- ខ្មែរមានកំពស់មធ្យម ១.៦១ម និងមានសន្ទស្សលលាដ៍ក្បាល ៨៤.៥
- មនមានកំពល់មធ្យម ១.៦២ម និងសន្ទស្សលលាដ៍ ៨៥.៦

  បើយោលតាមលទ្ធផលខាងលើនេះយើងឃើញថា ខ្មែរ និងមន មានកំពល់មធ្យមដូចគ្នា (ខុសគ្នាតែមួយភាគរយប៉ុណ្ណោះ ឯ​ក្បាល​រាង​មូល​​ដូច​គ្នា​ទៀត (ខុស​គ្នា​តែ ១.១) មិន​មែន​ពយ​ដូចលោក P.W. Schmidt យល់នោះទេ ។ប៉ុន្ដែទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏​យើង​អាច​យល់​ថា ត្រង់​ហ្នឹង​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ភាន់​ច្រលំ​ទេ ព្រោះលោកបាន សរសេរសន្និដ្ឋានថា លក្ខណៈទាំងនោះ អនុញ្ញាតអោយលោកអះអាង​ថា ពួក​មនុស្ស​នោះ​ស្ថិត​ដាច់​ចេញ​ពី​អំបូរ មុង​ហ្គោល​ផង និងអំពីអំបូរអារ្យផង។

  លោក Maurice Glaize អតីតអភិរក្សអង្គរ បានសរសេរក្នុងសៀវភៅ Les Monuments du grouped'Akor ថា Les Khmers se rattachent en effet, tant au point de vue eth mologique quelinguistique, aux  populations môn de Basse Birmanie... (ជន​ជាតិ​ខ្មែរ ជាប់​ពូជ​អំបូរ​ទាំង​ខាង​ជាតិ​សាសន៍ និងទាំងខាងភា សា ទៅនឹងជនជាតិមននេះ ប្រទេសភូមា​ខាង​ក្រោម L'Asie du Sud Est ក្បាលទី២ថា Khmer, peuple de même souche ethnolinguistique les Môns ខ្មែរជាជនជាតិ​រិស​គល់​ខាង​ជាតិ​សាសន៍ និង​ភាសា​ជា​មួយ​ នឹង​ជន​ជាតិ​មន។

  សរុបសេចក្ដីមក យើងឃើញថា លទ្ធផលនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់លោក P.W.Schmidt លោក G.Olivier លោក Maurice Glaize និង​លោក Philippe Devilers ដូចបានរៀបរាប់រួចមក ហើយជាភស្ដុតាង​សំរាប់​បញ្ជាក់ និង​គាំ​ទ្រ​នូវ​ទស្សនៈ​របស់​លោក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន​ចាត់​ទុក​ថាអំបូរ ខ្មែរ-មន ជាអំបូរពិសេសមួយ។

  បើតាមឯកសារថ្មីដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅឆ្នាំ១៩៦៤ (Ethnic groups of mainland south-East) អំបូរ​ខ្មែរ​=មន​ មាន​គ្នា​ទាំង​អស់ ៧៦​ក្រុម រស់​ចាប់​តាំង​ពីប្រទេសឥណ្ឌាខាងកើត រហូតដល់សមុទ្រ ចិនកាត់តាមប្រទេសភូមា ប្រ​ទេស​ថៃ ប្រ​ទេស​លាវ ប្រ​ទេស​វៀត​ណាម និង​ប្រ​ទេស​ខ្មែរ​។ ក្នុងចំនោមជនជាតិ ខ្មែរ-មនទាំងឡាយមានតែខ្មែរ និងមនទេដែលបានកសាង​អរិយ​ធម៌​ខ្ពស់​ជាង​គេ ព្រោះ​ម្យ៉ាង​ដោយ​ហេតុ​ជន​ជាតិ​ទាំង​នេះ បាន​ទៅ​រស់​នៅត្រង់វាលទំនាបនៃទន្លេធំៗ ដែលមានជីជាតិល្អ ហើយម្យ៉ាងទៀត​ដោយ​មាន​ការ​ប្រា​ស្រ័យ​ទាក់​ទង​នឹង​បរ​ទេស​ទៀត​ផង​។ ចំណែក​ឯ​ជន​ជាតិខ្មែរ-មនឯទៀត ដែលរស់នៅតាមព្រៃភ្នំ ស្ទើរតែគ្មាន ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​គ្នា​ផង​នោះ ក៏​ឃើញ​ថា​គ្មាន​ការ​ចំរើន​លូត​លាស់ នៅ​ទន់​ខ្សោយគ្រប់វិស័យទាំងអស់។ ដោយ ហេតុនេះហើយបានជាអ្នកប្រាជ្ញលោក​បាន​យក​ឈ្មោះពីរ​នេះ គឺ «មន» និង «ខ្មែរ» មក​ធ្វើ​ជា​ឈ្មោះសំរាប់សំ គាល់អំបូរទាំងមូល គឺអំបូរខ្មែរមន ប៉ុន្ដែខ្មែរយើងបានផ្លាស់ឈ្មោះនេះ​ពីមន = ខ្មែរ មក​ជា​ខ្មែរ​-​មន​វិញ ព្រោះ​យើង​យល់​ថា ខ្មែរ​ជា​ធាតុ​សំខាន់​ជាងគេ ព្រោះជាជនជាតិមួយមានគ្នាច្រើនជាងគេ ហើយ​មាន​ឋានៈ ជា​រដ្ឋ​ប្រ​កប​ដោយ​ឯក​រាជ្យ និង​អរិយ​ធម៌​ខ្ពង់ខ្ពស់ទៀតផង ។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា ការកែប្រែមកហើយនេះ បានទទួលការ យល់ព្រម​ពី​អង្គ​ការ​យូ​នេស្កូ ក្នុង​សម័យ​ប្រ​ជុំ​កាល​ពី​ខែ​តុលា វិច្ឆកា​ឆ្នាំ​១៩៧០​ ហើយ​។ តទៅនេះយើងសូមលើក យកធាតុសំខាន់ជាងគេពីរ នៃ​អំបូរ​ខ្មែរ-មន​មក​សិក្សា ដើម្បី​អោយ​បាន​ដឹង​ថា​តើ​​ខ្មែរ និង​មន​នេះជាអ្វី?

ក. ខ្មែរ

  ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវពីខ្មែរ ទោះក្នុងផ្នែកជាតិសាសន៍ក្ដី ក្នុងផ្នែកប្រវត្ដិសាស្រ្ដក្ដី ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ អរីយធម៌ក្ដី គេតែង​ឃើញ​មាន​បញ្ហា​​ចោទ​ឡើង​ចំ​ពោះ​ពាក្យ​ថា ខ្មែរ​-មន កម្ពុជានេះឯង ។ ចំពោះពាក្យទាំងបីខាងលើនេះ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានផ្ដល់​យោ​បល់​ច្រើន​បែប​ច្រើន​​យ៉ាង​ណាស់​។ រហូត​ដល់​ពេល​នេះ យើងមិនទាន់ហ៊ាន សន្និដ្ឋានថាយោបល់ណាត្រឹមត្រូវជាងយោបល់ណាទេ។ ដើម្បី​ជា​ការ​ត្រិះ​រិះ​សំរាប់​​អ្នក​សិក្សា យើង​សូម​លើក​យក​ទស្សនៈ​ទាំង​នោះ មកលាតត្រដាងមួយម្ដងៗដូចតទៅនេះ៖

១. ទស្សនៈលោក G. Coedès

  អ្នកប្រាជ្ញរូបនេះបានយល់ថា «ខ្មែរ» ប្រហែលជាកើតមកពីការផ្សំរវាងឈ្មោះ «កម្ពុ» និង «មេរា» ដោយសំអាង ទៅ​លើរឿង​ព្រេង​ក្នុង​ សិលា​ចារឹក បក្សី​ចាំ​ក្រុង (ស.វ.ទី១០) ដែលបាននិទានថា ស្ដេចខ្មែរយើងមានដើមកំណើត មកពីអិសី «កម្ពុ​ស្វយ​ម្ភុវ» និង​នាង​ទេព​អប្សរ​ «មេ​រា» ដែល​ព្រះ​ឥសូរ​បាន​ប្រ​ទាន​អោយជាមហេសី។ ទស្សនៈ បែបនេះលោក G.Coe-dès បានត្រដាងក្នុង​ស្នា​ដៃ​លោក​ឈ្មោះ Histore ancienne des Etats Hindouisés d'Extrême-Orient បោះពុម្ពផ្សាយនៅក្រុងហាណូយកាលពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ​ភិក្ខុ​វិរិយ​ បណ្ឌិ​តោ​ប៉ាង ខាត់ យល់​ស្រប​តាម​ទាំង​ស្រុង ។ នៅក្នុងទស្សនាវត្ដីពុទ្ធកសិក្សាឆ្នាំទី១ លេខ៥ ឆ្នាំ១៩៥៧ ព្រះអង្គ​បាន​សរ​សេរ ជា​អាទិ​ថា «ការ​សម្ព័ន្ធ​រិសី​កម្ពុ និង​នាង​មេរា នេះជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតជាសូរ្យវង្ស ឬអាទិច្ចវង្សឡើង នៅខាង​ចេលា​។ បើ​យើង​អាន​ប្រ មៀល​ពាក្យ កម្ពុ មេរា នេះ​បន្ដិច​ម្ដង​ៗ ក៏​នឹង​បាន​ទៅ​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ដូច

កម្ពុ+មេរា> កម្ពុ+មេរ > កមព + មេរ > ក័ម + មេរ > ក មេរ > ក្មេរ =ខ្មែរ។

  ដំនើរនេះមានន័យសមរម្យទំនងបានទៅជាពាក្យថាខ្មែរណាស់។..អ្នកបាលីបានធ្វើពាក្យថា ខ្មែរ ទៅជាបាលីថា ខេមរ​ប្រែ​ថា អ្នក​មាន​សេចក្ដី​ក្សេម​ក្សាន្ដ​។

  ពាក្យកម្ពុជាកើតចេញមកពីពាក្យរិសីកម្ពុ + ស្វយម្ភុវនេះដែរ ព្រោះកាលដែលរិសីកម្ពុ បាននាងអប្សរ មេរានោះ ក៏បាន​កើត​ជា​វង្ស​មួយ​ខាង​​ចេលា​ហៅ​ថា សូរ្យ​វង្ស ឬ​អា​ទិច្ច​វង្ស គឺ​វង្សស្រីកម្ពុ។ តាមប្រវត្ដិថា ការសម្ព័ន្ធ កម្ពុមេរា នេះកើតបានជាបុត្រពីរព្រះ​អង្គ​ហៅ​ថា កម្ពុជៈ = បុត្រ​ កម្ពុ គឺ​ស្រ​ក​វរ្ម័ន និង​ស្រេស្ធ​វរ័្មន សោយរាជ្យសន្ដិវង្សងខាង ចេនលាជាប់រៀងដរាបមក។ ដើមឡើយគេមិនសូវឃើញ​មាន​ប្រើ​ពាក្យ កម្ពុជៈ​​នេះ​ទេ តែ​កាល​ព្រះ​បាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​២ បាន​សោយ​រាជ្យមានអំណាចខ្លាំងពូកែ បានរួបរួមចេនលាលើក្រោមអោយជាឯកភាព ហើយ​ទើប​ឃើញ​មាន​​សិលា​ចារឹក​ប្រើ​ពាក្យ កម្វុជ​ទេស ឬ​កម្ពុជ​ទេស ប្រទេសនៃបុត្រកម្ពុ។ ចំពោះយោបល់ដែលថាពាក្យ ខ្មែរ កើតមក​ពី​ការ​ផ្សំ កម្ពុ និង​មេរា លោក​​ឆត្រា​ប្រេម​រឺ​ឌី និង​លោក Pierre Fabricius ថាមិនសមហេតុផលទេ ព្រោះ មិនស្របតាមក្បួនច្បាប់និរុត្ដិវិជ្ជា។

២. ទស្សនៈលោក ឈឹម ក្រសេម

  នៅក្នុងជំពូកទី១ ស្ដីពីដើមកំណើតជាតិខ្មែរ យើងមានអោកាសលើកយកទស្សនៈនេះមកលាតម្ដងរួចមកហើយ។ នៅ​ពេល​នេះ​យើង​គ្រាន់​​តែ​ស្រង់​យក​អន្លើ​ខ្លះ បង្ហាញ​ឡើងវិញសំរាប់បំភ្លឺនូវការសិក្សារបស់យើងប៉ុណ្ណោះ។ លោកឈឹមក្រសេម បានសរសេរ​ជា​អាទិ​ថា «ខ្មែរ​យើង​​ដើម​ឡើយ​មុន​ដែល​ផ្សាយ​មកក្នុងកម្ពុជរដ្ឋអាស្រ័យនៅ ក្នុងកុមេរុរដ្ឋនោះៗ ជាប្រទេសរបស់ខ្មែរ អំពីបុរាណកាល​មក​។ ឈ្មោះ​ជាតិ​ខ្មែរ​ហៅ​​ត្រឹម​ត្រូវ​តាម​សូរ​សព្ទ​ដើម​ថា កុមេរុ ដូច្នេះតែតាមសំលេងជាធម្មតា កុមេរុ៍ ទំនងដូចឈ្មោះភ្នំព្រះសុមេរុគេហៅនៅត្រឹម​សុមេរុ៍​។ លុះ​យូរ​មក​​ឈ្មោះ​នេះ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ទៀត​ប្រាកដ​នៅ​សិលាចារឹករបស់ខ្មែរថា ក្មេរ ទៅជាសំលេងផ្សំក្រោយសម័យសិលា ចារឹក​មក​បាន​ប្រែ​ថា ខ្មែរ​។

  ដូច្នេះបើតាមលោកឈឹម ក្រសេម ពាក្យ ខ្មែរ បានក្លាយមកពីពាក្យ កុមេរុ ដែលជាឈ្មោះសំគាល់ជនជាតិខ្មែរ និង​ប្រ​ទេស​របស់​ខ្លួន​កាល​ ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​ឥណ្ឌា​ម៉្លេះ​។ លោក​ឆត្រា​ប្រេមរឺឌី ក្នុង​អត្ថ​បទ «ខ្មែរ​មក​ពីណា ?» ផ្សាយតាមវិទ្យុជាតិនៅខែ កុម្ភៈ ១៩៧៣ បាន​គ្រាំ​ទ្រ​ទស្សនៈ​នេះ​យ៉ាង​សកម្ម​ណាស់​។

កុមេរុ> ក្មេរ> ខ្មែរ

៣. ទស្សនៈលោក រស់ សារេត

  ក្នុងអត្ថបទសុំធ្វើវិសោធនកម្មផ្ញើជូនសភាធម្មនុញ្ញ ហើយដែលចុះថ្ងៃទី ១៦ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧១ លោករស់ សារេត សមាជិក​នៃ​អង្ការ​ជាន់​ខ្ពស់​នេះ​ បាន​សរ​សេរ​ជា​អាទិ​ថា ៖ «បើ​តាម​កា​សិក្សាស្រាវជ្រាវដែលខ្ញុំធ្លាប់បានពិចារ ណាចេះចាំមកឃើញថាប្រទេសខ្មែរ ដែល​កាល​ពី​ជំនាន់​ហៅ​ថា​ក្រុង​ ខម​នោះ​គឺ ជា​តួ​ដែន​ដី ឬ​ឧប​ទ្វីប សុវណ្ណ​ភូមិ ដែលភាសាបារាំងហៅថា La chersonèse d'or..ការដែលយើងយកន័យខាង​លើ​នេះ​មក​ពោល គឺ​ គ្រាន់​តែ​ចង់​បង្ហាញ​អោយ​ឃើញថា សុវណ្ណភូមិ គឺជា នគរខម ឬហៅថាក្រុងខម ដែលមានន័យថាមាសដូចគ្នា។ ពាក្យថា ខម​នេះ​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​ ថា កម ដែល​ប្រែ​ថា មាស​។ ឯស្ដេចដែលសោយរាជ្យបឋមវង្សនៃនគរខម មានព្រះ នាមថា កុមេរាជ ដែលប្រែថា មាសដែរ ហើយដែលត្រូវនឹង ភាសាសៀមថា ព្រះថង រួចក្លាយយារទៅជាព្រះ ថោង ដូចដែលយើងធ្លាប់ថារត់មាត់មកហើយ

  ហេតុអ្វីបានជាជនជាតិខមក្លាយទៅឈ្មោះថា ខ្មែរ ទៅវិញ? ត្រង់ណេះប្រហែលមកពីជនជាតិខម នៅពេលជំនេរចេរកាលតមក​ក្រោយ​ទៀត ចង់​រក្សា​ តំលៃ​រិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន ដែល​ធ្លាប់​ល្បី​ល្បាញ​ខ្លាំង​ពូ​កែ កាលពីជំនាន់កមេរុរាជ ជាក្សត្របឋមវង្សគ្រប់គ្រងខមនោះហើយ បាន​ជា​ប្រែ​ក្លាយ​ឈ្មោះ​ពី កម​ឬ​ ខម មក​ជា ក​មេរុ ឬ​ខ​មេរុ ហើយ​ដែល​យាយូរ​ៗ​មក ទៅ​ជា​ក្មេរ រួច​ទី​បំផុត​ទៅជាខ្មែរសព្វថ្ងៃនេះ ។

  ចុះចំពោះពាក្យថា កម្ពុជា វិញយ៉ាងម៉េចដែរ? បើយើងបានពិចារណានូវសម្មតិកម្មពីខាងលើនេះរួចហើយ យើង ប្រហែលជាអាចយល់​បាន​ដោយ​ងាយ​ អំពី​ន័យ​នៃ​ឈ្មោះ កម្ពុ​ជា​នេះ​។ នៅក្នុងពាក្យថា កម្ពុជា យើងឃើញមាន ពាក្យ កម ដែលប្រែថាមាស ហើយនិងពាក្យ ពុជា ដែល​ប្រែ​ថា​ពូជ​ផ្សំ​គ្នា​ទៅ​ជា​ កម្ពុជា គឺ​កម ឬ​ខម ឬ​ក្មេរ ឬ​ខ្មែរ ដដែលហ្នឹង។ សរុបសេចក្ដីមក យើងអាចសង្ខេបទស្សនៈរបស់លោករស់ សារេត ក្នុងតារាងខាងក្រោមនេះ។

កម > ខម > កមេរុ > ក្មេរ > ខ្មែរ > កម + ពុជា > កម្ពុជា ឬ កមពុជា

៤. ទស្សនៈលោក ពៅ ឈិន

  លោកពៅ ឈិន ជាព្រឹទ្ធបុរសនៃក្រុមសាលាសន្សំសុខ សង្កាត់លេខ៥ ក្រុងភ្នំពេញបានសរសេរក្នុងសៀវភៅ «អរិយ​ធម៌​ខ្មែរ-មន​» បោះ​ពុម្ព​ ចុង​ឆ្នាំ​១៩៧១ ថា «ពាក្យ​ថា​ខ្មែរ ក្នុង​វចនា​នុក្រម​សម្ដេច​ព្រះ​សង្ឃ​រាជ​ ជួន ណាត ព្រះ​ អង្គ​ទ្រង់​បាន​ប្រាប់​ថា នៅ​ក្នុង​អក្សរ​សិលា​ចារឹក​ពី​បុរាណ​ឃើញ​ មាន​សរ​សេរ ក្មេរ យ៉ាង​នេះ​ខ្លះ​ដែរ ប៉ុន្ដែ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​យល់​ថា ពាក្យ​នេះ​ទំនង​មក​ពី​មគ​ធ​ភាសា​ថា ខេមរៈ ដែល​ប្រែ​ថា «មនុស្ស​មាន​សេចក្ដី​ក្សេម» ដោយ​សំរេច រូប​មក​ពី​អត្ថិត​ទ្ធិត​ថា ខេមំ-យស្ស-អត្ថិតិ-ខេម​រោ»​។ មួយ​ទៀតពាក្យថា ខេមរ មកពី «ខិ + មៈ + រៈ» ប្រែថា «ក្សេម ល្អ ការ​រក្សា​នូវ ប្រ​យោជន៍​ដែល​បាន​ហើយ»​។

  ដូច្នេះត្រង់ពាក្យថា ខ្មែរ ដែលសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជព្រះអង្គទ្រង់យល់ថា ទំនងជាមកពីមគធ ភាសាថា ខេមរៈនោះ បើ​តាម​ការ​ពិចារ​ណា​របស់​ខ្ញុំ ខ្ញុំ​យល់​ថា​ពិត​ជា​មក​ពី​ពាក្យ​ថា ខេមរៈ នោះមែន ពីព្រោះកាលខ្ញុំនៅវត្ដពីក្មេងនោះ ខ្ញុំធ្លាប់បានមើលឃើញនៅក្នុង​សាស្រ្ដា​ស្លឹក​រិត ដែល​ចាស់​ពី បុរាណ​កាល បាន​ចារ​សរ​សេរ​អក្សរ​តំរួតគ្នារបៀប នេះច្រើនណាស់ «គឺយកព្យញ្ចនៈដើមព្យាង្គទៅត្រួតលើព្យ​ញ្ជនៈ​ប្រកប​ដូច​ជា ត្មា = តាម, ថែ្ម​ទ្ងាំ = ថែមទាំង ផ្មើ = ផើម​៘

  ដោយអាស្រ័យហេតុដូចមានចង្អុលខាងលើនេះ លោកពៅ ឈិន ជឿថា ខេមរ > ខ្មេរ > ខ្មែរ (ស្រះឯកើតមក ពី​ការ​និយម​របស់​ខ្មែរ​ក្នុង​ ការ​អាន​ស្រះ «េ » បាលី-សំ​ស្រ្កិត​។ ចំ​ពោះ​ពាក្យ ខម លោកពៅ ឈិន បានសរសេរថា(?) មួយទៀតពាក្យថា ខម នេះ​បើ​ថា​វា​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​ ដើម​ថា «ខមៈ + អ» ដែល​ប្រែ​ថា អត់ អត់ធន គួរ ឬថា ផែនដី នោះវិញក៏បានដែរ ដោយហេតុថា ខ្មែរយើងនេះជាអ្នក​ទទួល​អរិយ​ធម៌​ព្រះ​ពុទ្ធ​ សាសនា ដែល​មាន​អវិ​ហឹង្សា​ធម៌ គឺ​ត្រូវមានចិត្ដគំនិតអត់ធន មិនបៀតបៀនមនុស្សសត្វទូទៅជាប្រធាន។

  ចំពោះពាក្យកម្ពុជា លោកពៅ ឈិន បានសរសេរថា «ព្រះថោងនោះបានផ្លាស់នាមប្រទេសពី នគរគោកធ្លក នោះ​មក​ក្រុង​កម្ពុ​ជា​ធិប​តី​។ ថា​បាន​ជា​អោយ​ឈ្មោះ​ថា ក្រុង​កម្ពុជា​ធិប​តី វិញនោះ ពីព្រោះចង់ប្រើជំនួសពាក្យ សុវណ្ណភូមិ ប្រែថា កន្លែងមានមាស ដោយ​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​ មាន​ន័យ​ថា «កន្លែង​កើត​មាស​» ដូច​គ្នា​។ ថាចុះ ហេតុអ្វីក៏ចាំយកពាក្យថា កម្ពុជា មកប្រើជំនួសពាក្យសុវណ្ណភូមិ បើ​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​ន័យ​ ដូច​គ្នា​ទេ​? ត្រង់​នេះ​ថា វា​មក​ពី​ពួក​មន ដែល​គេបាននៅតាមមាត់ទន្លេមេនាមរហូតដល់ខាងត្បូងប្រទេសភូមា ក្នុងជ្រោយ​សុវណ្ណ​ភូមិ ជា​មួយ​ គ្នា​ដែរ​នោះ គេ​បាន​តាំង​រដ្ឋ​អំណាចមួយដែរ។

៥. ទស្សៈរបស់លោក មាស ហាំ

  លោកមាស ហាំមន្រ្ដីចូលនិវត្ដន៍ម្នាក់បានសរសេរក្នុងអត្ថបទ ពង្សាវតារអក្សរខម (វាយអង្គុលីលេខ)ថា នៅប្រទេស​ឥណ្ឌា​មាន​រដ្ឋ​មួយ​ហៅ​ថា ខម​បុត្ដ ឬខម​ពុជ ឬកម​បុត្ដ ឬកម​ពុជ​។ ដូច្នេះ​យើងអាចនឹងយល់បានថា ដោយ ហេតុតែអ្នកស្រុករដ្ឋ ខមពុជ ឬ កម្ពុជា មក​តាំង​ទី​លំ​នៅ នៅ​ប្រទេស​គោក​ធ្លក​ច្រើន ហើយ​អ្នក​ទាំង​នោះសុទ្ធសឹង តែជាអ្នកដំរេះវិជ្ជាឆើតឆាយជាជាងអ្នកស្រុកជាតិដើមនៃនគរគោក​ធ្លក ក៏​ប្រែ​ឈ្មោះ ​នគរ​គោក​ធ្លក​អោយ​ទៅ​ជា កម្ពុជា ត​មក​។ ឯត្រង់ពាក្យហៅទៅពលរដ្ឋវិញ គេហៅ កម ទៅដូចជាពុំស្របតាមពាក្យ​សំដី​ខ្មែរ ដូច្នេះ​គេហៅ​ថា​ ខម​ទៅ​វិញ​។ ដោយ​ហេតុ​តែ​ជាតិ​ខម​ស្និទ្ធ​ស្នាលជាមួយអ្នកគោកធ្លកទើបគេហៅថា ខេមរៈ (ក្លើម្រាក់) ដែលក្លាយ​ទៅ​ទៀត​ថា ខេមរៈ​តែ​ដោយ​ ពាក្យ​នេះ​វែង​ពិបាក​និយាយ ទើប​កែ​ថា ខម​មែ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ខ្មែរ​។

៦. ទស្សនៈលោក ហ៊ឹម ខាន់

  លោក ហ៊ឹម ខាន់ជានាយទាហានម្នាក់នៃកងទ័ពជាតិខ្មែរ។ ក្នុងអត្ថបទវាយអង្គុលីលេខ «ខមអធិប្បាយ» លោកបាន​ពន្យល់​ថា ពួក​នាគ​ដែល​ ជា​ម្ចាស់​ដើម​នៃ​ប្រ​ទេស​ឥណ្ឌា ត្រូវខ្ចាត់ភ្លាត់មកសុវណ្ណភូមិដោយច្បាំងចាញ់ពួកគ្រុឌ ឈ្លានពាន(ពួកអារ្យ)។ មុននាគ​មក​ដល់ គេ​ឃើញ​ផែន​ដី​ សុវណ្ណ​ភូមិ​មាន​ម្ចាស់​ដើម​ហើយ​គឺ​ពួក​ខែ និងពួក មន ក៏ប៉ុន្ដែលោកអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានអះអាងស្របគ្នាថា ទីស្ថាន​នេះ​ត្រូវ​អ្នក​បស្ចឹម​ប្រ​ទេស​ ធ្វើ​ឥណ្ឌូ​បនីយ​កម្ម​ ទាល់​តែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ប្រ​ទេសឥណ្ឌាទី២ តាំងពីច្រើនរយឆ្នាំមុនសម័យពុទ្ធកាលម្ល៉េះ។ ពួកមនរមញ្ញ​ជា​អ្នក​គោរព​ព្រះ​អាទិត្យ​ រី​ឯ​ពួក​ខែ (គឺ​ខ្មែរ​យើង​នេះ) ជា​អ្នក​គោរព​ព្រះចន្ទ។ ចំបាំងបានកើតឡើងរវាងពួកនាគ និងពួកខែ-មន ហើយទោះបីជ័យ​ជំនះ​បាន​ទៅ​ពួក​នាគ​ក៏​ ដោយ ក៏​មួយ​ភាគ​ធំ​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​ខែ ហើយមួយភាគទៀតក្លាយជាមន។ តាំងពីកាលនោះមក នាមនាគក៏កាន់តែ​បាត់​ទៅ​ៗ​។ គេ​ពុំ​ដឹង​បា្រកដ​ថា​ ជន​ជាតិ​ខែ​រួម​នឹង​មន​ហៅ​ថា ខម​ពី​កាល ណាទេ។ អ្នកខ្លះហៅខមទៅជា ក្រម ត្លម យុមខាំ ចាម សៀម លាវ ល្វោ ក៏មាន​។ គេ​ថា​ខម​នេះ​ច្រើន​ មាន​ពណ៌ សំបុរ​ខ្មៅ។ ក្នុង​សៀវ​ភៅ​ចិន្ដា​មុនី​ចែង​ថា ខម ឬខ្មែរជាជាតិសាសនតែមួយ។ ខ្មែរ ខេមរ និង កម្ពុជាមានន័យដូចគ្នា។

៧. ទស្សនៈលោក ឆត្រាប្រេមឬឌី

  លោកឆត្រាប្រេមឬឌីជាអ្នកស្រាវជ្រាវខ្មែរម្នាក់នៅបរទេស។ ក្នុងអត្ថបទមួយមានចំនងជើងថា «ខ្មែរមកពីណា» ផ្សាយតាម​វិទ្យុ​ជាតិ កាល​ពី​ខែ​កម្ភៈ ១៩៧៣ លោក​បាន​បញ្ចេញ​យោបល់របស់លោកថា កាលពីសម័យបុរាណប្រ ទេសខ្មែរផ្នែកខាងលើ​ហៅ​ថា​ ជាន់​លើ ឯ​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​ហៅ​ថា ក្រោម​ពូជ​។ ពាក្យ​នេះ​ក្លាយ​មក​ទៀត​ទៅ​ជា ក្រមពូជ រួច កមពូជ រួច កម្ពុជា ឬ ខម។

៨. ទស្សនៈលោក កេង វ៉ាន់សាក់

  ក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គ នៃក្រុមប្រឹក្សារាជានាចក្រ (អិលូវព្រឹទ្ធសភា) ស្ដីពីការបង្កើតវិទ្យាស្ថានខ្មែ-មន កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៦ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧០ លោក​កេង វ៉ាន​សាក់​បាន​ថ្លែង​បំ​ភ្លឺ​អង្គ​ប្រជុំ​ចំពោះ​ពាក្យ ខ្មែរ និងកម្ពុជា មានសេចក្ដី ដូចតទៅ៖

  ពាក្យ ខ្មែរ ក្លាយមកពីពាក្យ ក + មេ ។ ហេតុបានជាដូច្នេះ ព្រោះខ្មែរយើងជាអ្នកនិយមទុកស្រីជាធំក្នុងគ្រួសារ និងក្នុង​សង្គម បាន​សេច​ក្ដី​ថា ខ្មែរ​យើង​ជា​អ្នក​មេ​និយម matriarcaliste។ បុព្វបទ «ក» មាននាទី ធ្វើន័យរបស់ពាក្យណាមួយមានលក្ខណៈកាន់តែ​ខ្លាំង​ឡើង ដូច្នេះ ក + មេ មាន​ន័យ​ថា អ្នក​គោរព​មេ​ខ្លាំង​ជាង​អ្នក​ឯ​ទៀត ដែល​គោរព​ល្មម​ៗ ឬគោរពឳពុកទៅវិញ។

ក + មេ > កមេ > ក្មេ > ក្មេរ > ខ្មេរ > ខ្មែរ ពាក្យ

  កម្ពុជា ក្លាយមកពី ក + ពូជជា ។ ហេតុដែលគេហៅខ្មែរយើងថា ពូជជា ព្រោះយើងពុំដែលធ្វើខ្ញុំ កញ្ជះអ្នកឯទៀតឡើយ។ ហើយ​ដើ​ម្បី​អោយ​ ឃើញ​ន័យ​កាន់​តែ​ខ្លាំង គេ​ដាក់​បុព្វ​បទ «ក» ពីមុខមកទៅ ជា ក + ពូជជា > កពូជជា ដែលអ្នកបាលីសំស្រ្កឹត​និយម​សរ​សេរ​ទៅ​ជា កម្ពុជា ដូច្នេះ​វិញ។

  គួរកត់សំគាល់ជាបន្ថែមទៀតថា ពាក្យខ្មែរនេះត្រូវបានជនជាតិបរទេស ស្គាល់យូរយាណាស់មកហើយ។ ចិន ​ហៅ​យើង​ថា គី​ម៉ាវ អា​រ៉ាប់​​ហៅ​ថា កោ​ម៉ារ (Qomar) ចាម​ហៅ​ ក្វីរ-ក្មីរ យួន​ហៅ កាវ​មេន ឬ​កាវ​មៀន សៀម លាវ​ហៅ​ខម។ ចំពោះ​ពាក្យ ខម នេះ​លោក​ពញា​អនុ​មាន​រាជ​ធន អ្នក​ ប្រាជ្ញ​ថៃ​ខាង​អក្សរ​សាស្រ្ដ​បាន​សរ​សេរ​ក្នុង​សៀវ​ភៅ «Thai literature in Relation to the Diffusion of her cultures ថា Who were tho Khoms? They were probably a race of people akin to the Mons and the Khmers Cambodians of the present-day The olmon alphabet and also the old Khmer alphabet were called khom by the Thai។ បើ​តា​ន័យ​ខាង​លើ​ពាក្យ ខម ទំនង​ជា​កើត​មក​ពី​ ខ(ខ្មែរ) + ម(មន) ទេ​ដឹង​? ព្រោះ​ខ្មែរ​យើង​មិន​និយម​ហៅ​ខ្លួន​ឯង​ថា​ខម​ទេ មាន​តែ​សៀម លាវ ហើយ​ពួក​នេះ​មាន​ការ​កោត​ស្ញប់​ស្ញែង​ចំពោះ​ពួក​ខម​នេះ​ណាស់ ព្រោះ​ ខម (ខ្មែរ + មន?) ជា​អ្នក​មាន​អរិយ​ធម៌​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ដែល​បាន​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​ទៅ​លើ​ពួក​សៀម​លាវ យ៉ាង​សំបើម​។

ខ. មន

  ក្នុងអំបូរខ្មែរ-មន មនជាធាតុមួយសំខាន់បន្ទាប់ពីខ្មែរមក។ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងអតីតកាល មនជាជាតិមួយធ្លាប់ថ្កុំថ្កើងរុងរឿង មាន​ទឹក​ដី​ធំ​ទូលាយ​ មាន​ប្រ​វត្ដិ​សាស្រ្ដ​យូរ​អង្វែង​មក​ហើយ។ ដូនតាខ្មែរបុរាណស្គាស់ជាតិមននេះ ច្បាស់ណាស់បានជាលោកចងក្រងទំនុកច្រៀង និង​បទ​ភ្លេង​ជា​ច្រើន​ ដែល​មាន​ទាក់​ទង​នឹង​ជន​ជាតិ​នេះ ដូចជាបទ «មនមុជទឹក» បទ «សំណាងមន» ៘

  ជនជាតិមនហៅខ្លួនឯងថា មន ប៉ុន្ដែជាតិភូមាបែរជាហៅជាតិនេះថា តៈលាញ់ Talaing វិញ។ តើពាក្យមន នេះ​មាន​ន័យ​សេច​ក្ដី​ដូច​ម្ដេច​? ហើយ​ពាក្យ​ថា តៈ​លាញ់​នោះ​មាន​ន័យ​សេច​ក្ដី​ដូចម្ដេចទៀតដែរ?។ ជនជាតិមន បានបញ្ជាក់ថាគេពុំដែលប្រើពាក្យអ្វីដទៃក្រៅ​ពី​ពាក្យ មន សំ​រាប់​សំគាល់​ខ្លួន​គេ​ទេ ហើយ​បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា តាមទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញខ្លះ ពាក្យ មន នេះទំនងជាក្លាយមក​ពី​ពាក្យ​បាលី មនុ ហើយ​មាន​ន័យ​ថា​ប្រជា​ជាតិ ដែល​មាន​មហិទ្ធិ​រិទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​។ នៅក្នុងសិលាចារឹកបុរាណ គេឃើញមានប្រើពាក្យថា ម៌េញ៍ ដែល​អ្នក​សិក្សា​ស្រាវ​​ជ្រាវ​សន្មត​ថា​បាន​វិវត្ដ​បន្ដិចៗ​ដូច​នេះ៖

ម៌េញ៍ > រមេញ៍ > មញ៍ > មន៍

  សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិមនជួនកាលសរសេរថា មញ៍ ជួនកាលសរសេរថា មន៍។ ចំពោះថា តៈលាញ់វិញ មាន​ទស្សនៈ​ច្រើន​បែប​យ៉ាង​ដែល​ខិត​ខំ​ពន្យល់​។ នៅ​ទី​នេះ​យើង​សូម​លើក​យក​តែ​បីមកជំរាបដូចតទៅនេះ។

  ១. ទស្សនៈដែលយល់ថា តៈលាញ់ក្លាយមកពី តយលយ (Toi loin) តយ មានន័យថា មិច្ឆាទិដ្ឋិជន ឯ​លយ មាន​ន័យ​ថា ត្រូវ​វិនាស​អន្ដ​រាយ​។ តយ​លយ មាន​ន័យ​ថា ពួក​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ជន​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​វិនាស​អន្ដ​រាយ។

  ទស្សនៈបែបនេះមានសំអាងលើរឿងព្រេងដែលនិទានថា ក្នុងអតីតកាលមានព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គមាន នាមថា តិសៈ សោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​ ថា​ទង​។ កាល​នោះ​មាន​ពួក​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ជន​វា​មកញុះញង់ស្ដេចអង្គនេះអោយ យល់ខុសជាត្រូវ ដោយបោះបង់ចោល​នូវ​ជំ​នឿ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ព្រះ​ពុទ្ធ​ រូប​ទាំង​ឡាយ ត្រូវ​បញ្ជា​អោយ​យក​ទៅ បោះចោលក្នុងទឹកទន្លេ។ គ្រានោះមានកូនស្រីសេដ្ឋីម្នាក់ មានឈ្មោះហៅថា មិត្ល​ថូ នាង​នោះ​ជា​ពុទ្ធ​សាស​ និក យក​ចិត្ដ​ទុក​ដាក់​គោរព​បូជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយដោយមិនបានដឹងពីបញ្ជារបស់ស្ដេចទមិឡនោះ តិសៈ ក៏​បាន​ស្រង់​យក​ព្រះ​ពុទ្ធ​បដិមា​ករ​ ខ្លះ​ដែល​គេ​ទំលាក់​ក្នុង​ទឹក​ទន្លេ យក​ទៅ​តំកល់​ទុកក្នុងផ្ទះនាង។ អាស្រ័យដោយ ហេតុនោះ នាងក៏ត្រូវកាត់ទោស​ប្រហារ​ជីវិត​ដោយ​ដុត​នឹង​ភ្លើង​ និង​ដោយ​អោយ​ដំរី​ជាន់ ប៉ុន្ដែ​ទោះ​បី​ពេជ្ឃ​ឃាត ខិតខំប្រើគ្រប់មធ្យោបាយយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពុំអាចសំលាប់​នាង​បាន​។ ដោយ​ងឿង​ឆ្ងល់​ខ្លាំង​ ស្ដេច​ក៏​សួរ​ទៅ​ នាង​ថា តើ​នាង​ចេះ​មុខ​វិជ្ជា​គាថាអ្វីទេ? នាងឆ្លើយថា នាងពុំមានសិល្បសាស្រ្ដអ្វីក្រៅពីជំនឿដ៏មុតមាំលើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ឡើយ​។ ស្ដេច​តិសៈ​ យល់​កំហុស​របស់​ខ្លួន ក៏​វិល​ទៅ​រក​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនាជាថ្មីឡើងវិញ។ បន្ទាប់មក ក៏បញ្ជាអោយចាប់ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិជនទាំង​ឡាយ ព្រម​ជា​មួយ​នឹង​ញាតិ​ សន្ដាន​ទាំង​អស់​យក​ទៅ​កប់​ត្រឹម​ក សំលាប់​ដោយភ្ជួរពីលើ។ ខ្លះទៀតដែលមិនចង់ស្លាប់ដោយវិធីនោះ ក៏រត់ទៅលោត​ទឹក​ធ្វើ​អត្ដ​ឃាត​ទៅ​ ដូច្នេះ​ ពួក​មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ​ជន​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​ស្លាប់​វិនាស​អស់រលីងពីនគរ។ ក្នុងភាសាមន «ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិជនទាំងឡាយត្រូវិនាស​អន្ដ​រាយ» គេ​និយាយ​ថា តយ​ឡយ​ ទើប​មាន​ជន​ខ្លះ​យល់​ស្មាន​ថា យូរ​ៗ​ទៅ​ពាក្យ​នេះ​ក៏​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា តៈ​លាញ់ ដែល​ជន​ជាតិ​ភូមា ប្រើ​សំ​គាស់​ជាតិ​មន​នេះ​ឯង​។

  ២. ទស្សនៈដែលយល់ឃើញថា តៈលាញ់ ក្លាយមកពីពាក្យភូមាពីរម៉ាត់ តាន និងលាញ (Tan lgaing)។ នេះ គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ភូមា​ ម្នាក់​ឈ្មោះ អ៊ូ​ឆាន់​ម្យៈ (U Chan Mya) សាស្រ្ដា​ចារ្យអក្សរសាស្រ្ដនៅសកល វិទ្យាល័យម៉ាន់ តៈលេ (Mandalay)។ លោក​នេះ​យល់​ថា តាន​មាន​ ន័យ​ថា ទឹក ឯ​លាញ មាន​ន័យ​ថា ចំរើន​លូត​លាស់​ខ្លាំង ឬ​កន្លែង​ដែល​មានទឹកជោរជន់ ។ ចំនេរតមកពាក្យ តាន ក្លាយ​ជា​ពាក្យ តៈ ហើយ​លាយ​ ក្លាយ​ជា ហ្លាញ (Hliang)។ នៅ​ទី​នេះ​ពាក្យ តៈ គ្មានន័យសេចក្ដីអ្វីអោយពិតប្រាកដទេ។ ហ្លាញ វិញមានន័យថា រលក ឬ​រលក​ធំៗ​។ ចំពោះ​អ្នក​ ប្រាជ្ញ​រូប​នេះ ប្រ​ទេស​មន​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ប្រទេសភូមាខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ ជាតំបន់ស្ថិតនៅ តាមឆ្នេរសមុទ្រ ហើយដែល​តែង​តែ​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់ ​ជោគ​ជាំ​ផង នោះ​សម​ជា​មាន​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា តានលាញណាស់ ហើយយូរៗទៅក៏គេប្រើពាក្យនេះសំរាប់សំគាល់ជន​ជាតិ​ដែល​រស់​នៅ​ទី​នោះ​តែ​ ម្ដង​ គឺ​ជន​ជាតិ​មន​ហ្នឹង​ឯង​។ ទស្សនៈបែបនេះយើងឃើញថាមានលក្ខណៈសមហេតុផលច្រើន គួរយកទៅពិចារណា ក៏​ប៉ុន្ដែ​គេ​ពុំ​ឃើញ​ប្រើ ​ពាក្យ​នោះ ក្នុង​សិលា​ចារឹក សំ​រាប់​សំគាល់​ជន​ជាតិ​មនសោះឡើយ។

  ៣. ទស្សនៈទី៣ ដែលចាត់ទុកថា តៈលាញ់ក្លាយមកពីពាក្យ តេលិង្គណ ដែលជាតំបន់មួយស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រ​ខាង​កើត​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​។ តាម​ទស្សនៈ​នេះ​គេ​យល់​ថា ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា​ កាលពីដើមបានមកធ្វើជំនួញនៅប្រទេសមន ហើយបានរៀបការជមួយ​នឹង​ស្រី​មន តែ​លុះ​ដល់​ ត្រលប់​ទៅ​ស្រុក​កំណើត​វិញ ពុំ​បាន​នាំប្រពន្ធកូនទៅជាមួយផងទេ។ ចំពោះពួកមនជាកូនទាំងនោះហើយដែលគេអោយ​ឈ្មោះ​ហៅ​ថា តៈ​លាញ់​ គឺ​មាន​ន័យ​ថា គ្មាន​ បា ឬ​កូន​ឥត​បា ក៏​ប៉ុន្ដែ​ចំនេរ​ត​មក​ពាក្យ តៈលាញ់ នេះក៏បានប្រើជាទូទៅសំរាប់ជនជាតិមនទាំង​មូល​។ ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ថា​ ក្នុង​បុរាណ​កាល ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌា និង​មន​មាន​ការ​ប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងគ្នាជាច្រើន។ ជាភស្ដុតាង គឺជន ជាតិមនបានទទួលអិទ្ធិពល វប្ប​ធម៌​ពី​ជន​ជាតិ​ ឥណ្ឌា​ច្រើន មាន​តួ​អក្សរ​ពុទ្ធ​សាសនា​ថេរ​វាទ​ជា​ដើម។ ក្នុងទំនាក់ទំ នងរវាងជនជាតិទាំងពីរនេះ ទំនងជាមានពួកឥណ្ឌាមក​ពី​តំបន់​តេ​លិង្គណ​មែន​ ហើយ​។ លោកសឺដេស Coedès ក៏មានយោបល់ដូចនេះដែរ L'appellation de Talaing, appliquée aux Môns par ley Birmans, semble indiquer qu'à une certaine époque le Telingana ou région de Madras fut enrelations partière- maent actives avec le pays môn តែ​ការ​ដែល​យក​ពាក្យ​ថា តៈ​លាញ់ ប្រើ​សំរាប់​សំគាល់ជនជាតិមនទាំង អស់ហាក់ដូចជាពុំសមរម្យ ។

 តាមយោបល់របស់ជន​ជាតិ​មន​ផ្ទាល់​ថា ពាក្យ​តៈ​លាញ់ ដែល​មាន​ន័យ​​ថា កូន​​ឥត​បា ជា​​រឿង​​ប្រ​ឌិត​ឡើង​ដើម្បី​បង្ខូច​កេរ្ដិ៍​ឈ្មោះ​របស់​ជាតិ​គេ​ប៉ុណ្ណោះ​។ តាម​ការពិតពាក្យ តៈលាញ់ មាន​ន័យ​ថា​បាត់​បង់​ឳពុក ឬ​ឳពុក​ត្រូវ​បាត់​បង់ ហើយ ​បាន​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ អិត​លញរៈ (I'ta loin ra) ពាក្យថា អិតៈ ឬតៈ នេះមានន័យថា ឳពុក ឯ​ពាក្យ លញរៈ​មាន​ន័យ​ថា បាត់​បង់ ឬ​វិនាស តែ​នៅ​ទី​នេះ ពាក្យ​ថា អិតៈ ពុំ​មែន​សំគាល់​ត្រឹមតែ​ឳពុក​ជាមនុស្សម្នាក់ឬច្រើននាក់ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​សំគាល់​នូវ​ទឹក​ដី​ទាំង​មូល ជា​គេ​ដំណែល​ពី​ដូន​តា​របស់​ជន​ជាតិ មន​តែ​ម្ដង​។ សូម​ជ្រាប​ថា ក្នុង​គ្រា​ដែល​ជន​ជាតិ​ភូមា វាយលុកចូលក្នុងរដ្ឋមន ជន​ជាតិ​នេះ​រត់​គេច​ពី​ភូមិ​ស្រុក​ដើរ​បន្ដើរ​ស្រែក​បន្ដើរ​ថា អិតៈ​លញរៈ! បាន​សេចក្ដី​ថា ទឹក​ដី​ឳពុក​យើង​ត្រូវ​វិនាស​អន្ដ​រាយ​អស់​ហើយ តែ​ពាក្យ​ខាង​ដើម​គឺ អិ និង​ពាក្យ​ខាង​ចុង លឺ​មិន​សូវ​ច្បាស់ នៅ​សល់​តែ​ពាក្យ តៈ​លញ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា តៈ​លាញ់ តាម​សំដី​របស់​ជន​ជាតិភូមាតែម្ដងទៅ។ តើ​ជន​ជាតិ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា​មន​នេះ មាន​គ្នា​ប៉ុន្មាន​នាក់ ហើយ​រស់​នៅ​ទី​ណា ​​ខ្លះ​? និង​​ជា​ពិ​សេស​តើ​ជន​ជាតិ​នេះ​មាន​ប្រវត្ដិ​ពី​ខាង​ដើមរៀងដូចម្ដេចខ្លះដែរ?

  បើតាមពត៌មានដែលយើងបានទទួល ឃើញថាមនមានចំនួនសរុបប្រហែល ៧លាននាក់។ ក្នុងប្រទេសភូមា ទីកន្លែង​ដែល​ជន​ជាតិ​នេះ​រស់​នៅ​ ច្រើន​កុះ​ករ​បំផុត គឺ​តំបន់​ឆ្នេរ​សមុទ្រ តេណាស្សេរីម (Tenasserim) និងបេគូ (Pegu)។ ប៉ុន្ដែនៅរដ្ឋធានី​យ៉ាង​កូង (Rangoon) និង​ក្នុង​ភូមិ​ឆ្ងាយ​ ដាច់​ស្រយាល ស្ថិត​នៅ​ខាង​លិច ក៏មានជន ជាតិមនរស់នៅខ្លះដែរ។ ជនជាតិមនក្នុងប្រទេសថៃមានចំនួនតិចជាង​ប្រទេស​ភូមា ហើយ​ច្រើន​នៅ​ ជិតៗ​ក្រុង បឹង​កក់ នៅ​ជុំវិញ​កាន់​បុរី (ពួកនេះជាកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួននៅ ស.វ.ទី១៨-១៩) នៅលព្វបុរី នៅអុថៃថានី និងនៅជិតនគររាជ។

  ប្រពៃណីប្រវត្ដិសាស្រ្ដមនបានដំណាលថា ជនជាតិមនមានកំណើតនៅត្រង់ថាទង (សុធម្មវតី) នៅប្រមាណ ៦០០ឆ្នាំ មុន គ.ស.ម៉្លេះ​។ តែ​ ចំលែក​ត្រង់​សព្វ​ថ្ងៃ​ហាក់​ដូច​ជា​គ្មាន​សល់​អ្វីជាដុំកំភួន ល្មមអោយចាត់ទុកទីនោះ ថាជារាជ ធានីចាស់ ឬមួយបុរាណវត្ថុដែល​​នៅ​​សល់ ត្រូវ​កប់​ បាត់​ទៅ​ក្នុង​ដី​​អស់​ទៅ​ហើយ​? បើ​យើង​ពឹង​ផ្អែក​ទៅលើឯកសារចិន ឃើញថាជនជាតិមនបានបង្កើត រដ្ឋទ្វារវតី នៅស.វទី​៧ ដែល​មាន​ទី​តាំង​​នៅ​ ត្រង់​វាល​ទំនាប​​ខាង​ក្រោម នៃ​ទន្លេ​មេ​ណាម ក្នុង​ប្រ​ទេស​ថៃ​សព្វ​ថ្ងៃ។ ប៉ុន្ដែបើតាមប៉ាន់ស្មានមើលទៅរដ្ឋនេះប្រហែល​ក​កើត​ឡើង​នូវមុន ស.វ. ទី​៧ ព្រោះ​នៅ​ត្រង់​ព្រះ​បឋម​ពង​ទឹក ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋទ្វារវតីគេបានរកឃើញវត្ថុជាច្រើន ដែលមានកាល​កំនត់ មុន​ពាក់​កណ្ដាល ស.វ.​ទី​៦​។ ចិន​ប្រ​ហែល​មិន​បាន​ស្គាល់​​រដ្ឋ​នេះ​មុន ស.វ.ទី​៧ ព្រោះ​វា​នៅ​មិន​ចំ​ផ្លូវ​ជំនួញ​។ នៅក្រោយកាលកំនត់នេះបន្ដិច ក្រោមកិច្ច​ដឹក​នាំ​របស់​ព្រះ​នាង​ ឆាម្ម​ទេវី ជន​ជាតិ​មន​បាន​កសាង​រដ្ឋ​មួយ​ទៀត​គឺ រដ្ឋ​ហ​វិបុញ្ជ័យ​នៅ​ត្រង់​វាលទំនាបខាងលើនៃទន្លេមេណាម។ ព្រភព​ចិន​បាន​អោយ​ដឹង​ថែម​ទៀត​ថា រដ្ឋ​ថ្មី​មួយ ត្រូវ​​បាន​​ស្ថាប​នា​ឡើង​មួយ​​ទៀត គឺ​រាជា​ណា​ចក្រ​ហង្សវ​តី​នៅឆ្នាំ ៨២៥ ដោយបងប្អូនភ្លោះពីរនាក់ឈ្មោះ សមល និង​វិមល ហើយ​រដ្ឋ​នេះ ស្ថិត​នៅ​ខាង​​ត្បូង​ប្រទេស​ភូមា នៅ​ចន្លោះ​ទន្លេ អិរវតី និង​សាល់​វិន​។

  គេបានដឹងថា នៅឆ្នាំ ១០៥៧ ស្ដេចអនោរថដែលបានបង្កើតរដ្ឋភូមាដំបូងគឺ រដ្ឋបូកាន បានលើកទ័ពទៅវាយមន នៅថាទង ហើយ​ថែម​ទាំង​បាន​ ​ចាប់​យក​ជា​ឈ្លើយ​អស់​ជា​ច្រើន​ទៅជាមួយផង ។ គួកត់សំគាល់ថា ក្នុងចំនោម ឈ្លើយទាំងនោះ មានអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិត​កវី​ជា​ច្រើន​ដែល​បាន ​ផ្សាយ​អរិយ​ធម៌​របស់​ខ្លួន​ដល់​ពួក​អ្នក​ឈ្នះ មានតួ អក្សរ និងលទ្ធិពុទ្ធាសាសនាថេរវាទជាដើម។ មកដល់ស.វ.ទី១៦ គឺក្នុង​ឆ្នាំ ១៥៤០ មេ​ទ័ព​ភូមា​ ម្នាក់​មក​ពី​ តង​អ៊ូ (Taungo) បាន​បង្កើត​រាជ​វង្ស​ថ្មី​មួយ​ទៀត ហើយលើទ័ពទៅវាយក្រុងបេគួយធ្វើជារាជធានីរបស់ខ្លួនរហូតទៅ ដែល​បណ្ដាល​ អោយ​ជន​ជាតិ​​មន​បាត់​បង់​ឯក​រាជ្យ អធិប​តេយ្យ​របស់​ខ្លួន ហើយចាប់ពីពេលនោះមក ក៏អស់មាន ឋានៈជារដ្ឋរស់នៅបែក​ខ្ញែក​គ្នា ហើយ​ចំនួន​ ​ប្រ​ជា​រាស្រ្ដ​ក៏​កាន់​តែ​រលោះ​ទៅ​ៗ រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ដោយហេតុតែ មានការបង្ក្រាបដោយសំលាប់រង្គាល បន្ទាប់ពីមាន​ការ​បេះ​បោះ​ទាម​ទារ​ សេរី​ភាព​ពីរ​លើក គឺ​ក្នុង​​រជ្ជ​កាល​ស្ដេច បា​យិ​ណោង​ម្ដង ១៥៥១-១៥៨១ និងដោយមេទ័ពអាលោងផាយ៉ាម្ដងក្នុងឆ្នាំ ១៧៥៧ ហើយ​ប្រ​ហែល​ជា​ ដោយ​ហេតុ​នេះ​ហើយ បាន​​ជា​ជន​ជាតិ​ភូមា និយម​ហៅ​មន​ថា​តៈលាញ់ ( តៈលើង ខ្មែរថា ថ្លើង ក្នុងពាក្យថ្លើងបះ គឺ អ្នកចូលចិត្ដបះបោរ។ Counter